Thua lỗ hàng nghìn tỷ ở Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam

Thua lỗ nghìn tỷ do đầu tư trái ngành

Cùng với công ty mẹ, Đoàn Thanh tra Bộ Tài chính đã thanh tra tình hình kinh doanh của 5 công ty thành viên gồm: Tổng Công ty Công nghiệp Hóa chất mỏ, Tổng Công ty Khoáng sản TKV, Tổng Công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc TKV, Công ty CP Địa chất mỏ, Công ty CP Địa chất Việt Bắc. Kết quả cho thấy, nhiều khoản đầu tư tài chính dài hạn bị thua lỗ, dẫn đến lợi nhuận chưa phân phối của TKV âm 478 tỷ đồng trong năm 2015.

Tính đến cuối năm 2015, tổng nợ phải trả của tập đoàn lên tới gần 100.344 tỷ đồng, trong đó, nợ ngắn hạn là 37.609 tỷ đồng, nợ dài hạn 62.734 tỷ đồng. Như vậy, nợ phải trả của tập đoàn gấp hơn 2,6 lần vốn chủ sở hữu và tương đương 72% tổng tài sản.

Cũng theo kết luận thanh tra của Thanh tra Bộ Tài chính, tại thời điểm 31-12-2015, có 2/6 doanh nghiệp được thanh tra để nợ phải trả quá hạn với số tiền gần 8,5 tỷ đồng; 6/6 doanh nghiệp có nợ phải trả dài hạn với tổng số nợ gần 48.164 tỷ đồng, chủ yếu là các khoản vay dài hạn để đầu tư các dự án, không phát sinh nợ quá hạn.

Kết luận thanh tra cũng cho thấy, 5/6 đơn vị được thanh tra có hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu đảm bảo khả năng trả nợ theo quy định (không vượt quá 3 lần). Tuy nhiên, Tổng Công ty Công nghiệp Hóa chất mỏ có hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu lên tới 3,79 lần. Nguyên nhân là do đầu tư mới dự án nhà máy sản xuất Amon Nitrats công suất 200.000 tấn/năm, tổng mức đầu tư hơn 5.761 tỷ đồng, gấp hơn 4,4 lần vốn điều lệ của Tổng Công ty đã được phê duyệt là 1.300 tỷ đồng.

Về đầu tư tài chính, có 9 công ty con kinh doanh thua lỗ số tiền hơn 594 tỷ đồng. Lũy kế đến hết năm 2015, có 11 công ty kinh doanh lỗ số tiền hơn 1.407 tỷ đồng.

Điển hình là Tổng Công ty Điện lực TKV lỗ hơn 828 tỷ đồng, nguyên nhân chủ yếu là do phát sinh lỗ chênh lệch tỷ giá ngoại tệ lớn (từ năm 2005 đến 2015 hơn 3.043 tỷ đồng) nhưng chưa được tính hết trong cơ cấu giá bán điện, nếu tính hết vào giá bán điện thì kết quả kinh doanh của Tổng Công ty sẽ có lãi. Ngoài ra còn có Công ty CP Vận tải thủy - Vinacomin lỗ 139 tỷ đồng; Công ty CP Cromit Cổ Định Thanh Hoá - TKV lỗ 115 tỷ đồng; Công ty Đóng tàu Sông Ninh - TKV lỗ 90 tỷ đồng...

Ai sẽ chịu trách nhiệm?

Trả lời cho câu hỏi trách nhiệm thuộc về ai? Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cho rằng: Trách nhiệm chính đương nhiên thuộc về Tập đoàn TKV, những công ty con làm ăn thua lỗ cũng phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, Ban lãnh đạo cao cấp nhất của Tập đoàn vẫn là những người chịu trách nhiệm cuối cùng. Về vấn đề này, TKV phải có trách nhiệm giải trình trước chính phủ.

Đồng thời, suy cho cùng, thua lỗ của TKV cũng sẽ khiến người dân phải gánh chịu hậu quả. Bởi đây là Tập đoàn Nhà nước, Chính phủ dùng thuế của nhân dân để thành lập Tập đoàn, khi ban lãnh đạo tập đoàn làm ăn thua lỗ thì nhân dân sẽ là những người hứng chịu thiệt hại.

"Đây là một lĩnh vực hoạt động kinh doanh mạnh của Việt Nam. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên không những phải làm ăn có lãi, họ còn phải đảm bảo vấn đề môi sinh. Nếu TKV không làm được việc bảo vệ nguồn vốn của chính phủ, làm tăng lợi nhuận trên nguồn vốn đó, đồng thời không thể bảo vệ được môi sinh thì đó cũng là vấn đề phải giải trình trước Chính phủ, trước nhân dân." - ông Hiếu nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu Kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội Hà Nội, tất cả những khoản lỗ của doanh nghiệp nhà nước khi đầu tư dàn trải và ngoài ngành đều dễ hiểu và bắt nguồn từ các lý do sau: Thứ nhất là họ không có chuyên môn; thứ hai là họ đầu tư theo kiểu không phải tiền của mình nên thường không hiệu quả; tiếp nữa là đôi khi quyết định đầu tư thường bị chi phối bởi lợi ích nhóm...

Việc đầu tư ngoài ngành dẫn đến lỗ nặng của các doanh nghiệp nhà nước là vấn đề nhức nhối của xã hội nhiều năm qua. Để hạn chế và xóa bỏ vấn đề này, cần phải thực hiện nhiều giải pháp. Giải pháp trước tiên đó là cắt lỗ. Dù đau một lần nhưng vẫn phải cắt lỗ ngay để những khoản lỗ đó không ngày càng lỗ nặng nữa. Tiếp theo đó là thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước. Hiện việc thoái vốn đang được nhiều tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước thực hiện theo lộ trình.

Và giải pháp cuối cùng theo như tinh thần của Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng nói trên Quốc hội mới đây, đó là doanh nghiệp nhà nước nếu nợ tự vay thì tự trả. Trong trường hợp doanh nghiệp không đủ khả năng trả nợ thì thực hiện thủ tục phá sản theo quy định của pháp luật.

Bích Thảo (t/h)