Thu hút nhân tài: Cần chuyển từ tư duy hành chính sang tư duy phát triển

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long cho biết, mặc dù nhiều chính sách thu hút nhân tài đã được ban hành nhưng vẫn còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa gắn với các nhiệm vụ chiến lược cụ thể. Việc tuyển chọn chủ yếu dựa trên tiêu chí chung, chưa lấy kết quả, sản phẩm đầu ra làm thước đo nên hiệu quả chưa như kỳ vọng. Trong khi đó, khu vực công vẫn chưa tạo được sức hút đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trình độ cao.

Theo dự thảo đề án, đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài trong các lĩnh vực ưu tiên như công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đến năm 2045 trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà khoa học, chuyên gia và nhân tài trong nước cũng như quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Bộ Nội vụ đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá như hoàn thiện thể chế; xây dựng chính sách vượt trội về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở và chăm sóc sức khỏe; nghiên cứu xây dựng "Visa nhân tài Việt Nam", Mạng lưới nhân tài Việt Nam toàn cầu; đồng thời tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động và quản lý nhân tài dựa trên kết quả, hiệu quả cống hiến.

Tham gia góp ý đề án, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng nhiều quốc gia thành công đều coi phát triển nhân tài là chiến lược quốc gia. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, Việt Nam cần nhìn thẳng vào những điểm nghẽn đang tồn tại.

Theo bộ trưởng, hạn chế lớn nhất hiện nay là tình trạng "hành chính hóa" trong tuyển dụng và sử dụng nhân tài. Việc đưa người tài vào bộ máy hành chính với nhiều ràng buộc về thủ tục, cơ chế tiền lương, tiêu chí đánh giá và môi trường làm việc khiến họ khó phát huy hết năng lực.

Bộ trưởng đề xuất trao quyền chủ động tuyển dụng cho các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; Nhà nước tập trung đầu tư hạ tầng nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách thay vì trực tiếp tuyển dụng. Đồng thời, cần xóa bỏ tư duy địa giới hành chính trong sử dụng nguồn lực, huy động sự tham gia của cả khu vực công và tư nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất để nhân tài cống hiến.

Xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài quốc gia

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá Đề án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, song nhấn mạnh đây là nhiệm vụ lớn, đòi hỏi tư duy chiến lược và tầm nhìn dài hạn, bảo đảm thống nhất với các nghị quyết của Trung ương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, phát triển nguồn nhân lực và đổi mới mô hình tăng trưởng.

Theo Phó Thủ tướng, Việt Nam không thiếu nhân tài nhưng việc phát hiện, thu hút, sử dụng và phát huy nguồn lực này vẫn còn nhiều hạn chế. "Điều quan trọng nhất là phải thay đổi hoàn toàn tư duy. Nếu không thay đổi tư duy thì rất khó thực hiện thành công chiến lược này."

Phó Thủ tướng cho rằng điểm mấu chốt không phải là tạo ra mức thu nhập thật cao mà là xây dựng cơ chế, chính sách và môi trường thuận lợi để nhân tài được phát hiện, đào tạo, trọng dụng và phát huy năng lực. Nếu chỉ thu hút mà không tạo điều kiện để người tài cống hiến thì chiến lược sẽ khó đạt được mục tiêu.

Định hướng hoàn thiện Đề án, Phó Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý nhân tài theo hành chính sang tư duy phát triển, quản trị và phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài toàn diện, lấy năng lực, hiệu quả công việc và giá trị cống hiến làm thước đo chủ yếu.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý không nên quá đặt nặng mục tiêu thu hút nhân tài vào các cơ quan hành chính nhà nước. Theo Phó Thủ tướng, các trường đại học, viện nghiên cứu, đơn vị sự nghiệp và doanh nghiệp mới là những môi trường phù hợp để nhiều chuyên gia, nhà khoa học phát huy tốt nhất năng lực của mình. Nhà nước cần tập trung hoàn thiện thể chế, tạo không gian phát triển và cơ chế đủ mạnh để nhân tài yên tâm cống hiến.

Nhấn mạnh phát triển, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài là chủ trương nhất quán, lâu dài của Đảng và Nhà nước, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nội vụ phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án, bảo đảm chất lượng, tiến độ để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Triệu Lộc