Thủ công mỹ nghệ Việt Nam hướng tới thị trường toàn cầu 2.394 tỷ USD

Hội thảo nhằm trao đổi kinh nghiệm và giải pháp thiết thực để ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, thị trường thủ công mỹ nghệ toàn cầu được định giá 1.007 tỷ USD vào năm 2023, hướng đến con số 1.107 tỷ USD vào năm 2024 và 2.394 tỷ USD vào năm 2032.

Việt Nam sở hữu hơn 5.400 làng nghề truyền thống với nguồn nguyên liệu phong phú và đa dạng sản phẩm: mây tre đan, gốm sứ, thêu dệt, đúc đồng, chạm khắc gỗ, trang sức, đá quý… Doanh thu các làng nghề đạt khoảng 75 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng dự kiến 8,7% giai đoạn 2024 - 2032, cho thấy ngành còn nhiều dư địa phát triển so với mức tăng trưởng toàn cầu.

Thủ công mỹ nghệ luôn nằm trong nhóm 10 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nhờ mang lại giá trị gia tăng cao. Cứ 1 triệu USD xuất khẩu sản phẩm thủ công mỹ nghệ sẽ mang lại lợi nhuận gấp 5 đến 10 lần so với nhiều mặt hàng khác, trong khi nguyên phụ liệu nhập khẩu chỉ chiếm 3-3,5% giá trị xuất khẩu. Quan trọng hơn, ngành này tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động nông thôn và đóng góp đáng kể vào nguồn ngoại tệ quốc gia.

Ngành thủ công mỹ nghệ đang được thúc đẩy mạnh mẽ bởi sự phục hồi của ngành du lịch, đặc biệt là du lịch quốc tế, khi nhiều sản phẩm được sử dụng làm quà lưu niệm và quảng bá văn hóa Việt Nam. Bên cạnh đó, xu hướng sử dụng vật liệu tự nhiên và nhu cầu trang trí nhà cửa gia tăng sau đại dịch cũng tạo thêm cơ hội phát triển.

Tuy nhiên, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam chỉ ra rằng ngành vẫn đối diện nhiều thách thức lớn: Các cơ sở sản xuất chủ yếu có quy mô nhỏ, hoạt động tự phát theo vùng và chưa liên kết theo chuỗi giá trị. Năng lực thiết kế, đổi mới mẫu mã còn hạn chế. Nhiều sản phẩm vẫn mang tính truyền thống, khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế đòi hỏi tiêu chuẩn cao. Kênh phân phối và thương mại điện tử chưa được khai thác hiệu quả. Tiêu chuẩn sản xuất chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên các thị trường khó tính.

Tại Ninh Bình, địa phương sở hữu hơn 250 làng nghề với các ngành truyền thống như đá mỹ nghệ, đúc đồng, và thêu ren, tình trạng tương tự cũng tồn tại: hoạt động chủ yếu theo hình thức thủ công nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị hạn chế, gây khó khăn cho việc đáp ứng đơn hàng lớn.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững, các chuyên gia và đại biểu tại hội thảo đã thống nhất cần tập trung vào các giải pháp đột phá: Cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ bao cấp sang tăng cường năng lực cốt lõi và ứng dụng công nghệ. Trọng tâm là đột phá về thiết kế, cải tiến mẫu mã và sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao giá trị gia tăng. Triển khai mạnh mẽ các hoạt động xúc tiến thương mại trên nền tảng số. Cần tạo sự khác biệt, nâng cao đẳng cấp sản phẩm và thể hiện đặc trưng văn hóa khi sản xuất. 

Cơ chế chính sách cần hỗ trợ đồng bộ từ nguyên liệu, sản xuất đến xúc tiến thương mại. Cần quy hoạch làng nghề hợp lý và phát triển thương hiệu. Kết hợp tận dụng các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) như EVFTA, CPTPP, RCEP để mở rộng cơ hội xuất khẩu. Đồng thời, cần minh bạch hóa thủ tục thuế, hải quan để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi.

Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp thủ công mỹ nghệ Việt Nam khẳng định giá trị thực sự và cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Khi đó, ngành có thể đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 5 tỷ USD vào năm 2025, duy trì tăng trưởng đến năm 2030, đồng thời quảng bá hiệu quả hình ảnh văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Minh Phương