Thổ Nhĩ Kỳ - thị trường tiềm năng, mở ra cơ hội bứt phá cho nông sản Việt

Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu vị trí địa kinh tế đặc biệt, đóng vai trò cầu nối chiến lược giữa châu Á, châu Âu và châu Phi. Với quy mô nền kinh tế hơn 1.000 tỷ USD và dân số khoảng 86,1 triệu người, đây không chỉ là thị trường tiêu thụ nội địa khổng lồ mà còn là trung tâm trung chuyển, tái xuất hàng hóa đi khắp khu vực Trung Đông và EU.

Theo số liệu từ Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại song phương đạt 1,39 tỷ USD, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam sang Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá 32% so với cùng kỳ. Đặc biệt, nhóm hàng thực phẩm và đồ uống chiếm vị thế quan trọng với kim ngạch đạt 950,2 triệu USD trong nửa đầu năm.

Năm 2025, Thổ Nhĩ Kỳ nhập khẩu khoảng 26,3 tỷ USD hàng thực phẩm và đồ uống, tăng gần 19%. Đáng chú ý, các nhóm hàng như ca cao, cà phê hạt và các loại hạt khô đang có tốc độ tăng trưởng nhập khẩu từ hai đến ba chữ số. Điều này phản ánh sự bùng nổ của văn hóa cà phê và thực phẩm tiện lợi tại quốc gia này.

Các chuyên gia nhận định, cơ cấu sản xuất của Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ có tính bổ trợ rõ nét thay vì cạnh tranh trực tiếp. Thổ Nhĩ Kỳ mạnh về lúa mì, dầu ô liu và trái cây ôn đới, trong khi Việt Nam lại có ưu thế vượt trội với các sản phẩm nhiệt đới như: Cà phê, hồ tiêu và hạt điều, trong đó hạt điều Việt Nam chiếm tới 76,1% thị phần tại đây.

Với thủy sản: các sản phẩm cá tra, tôm, mực và bạch tuộc có dư địa lớn khi Thổ Nhĩ Kỳ cần nguồn nguyên liệu để thực hiện mục tiêu xuất khẩu thủy sản 3 tỷ USD vào năm 2028. Gạo thơm và gia vị cũng ngày càng được ưa chuộng.

Với hơn 90% dân số theo đạo Hồi, chứng nhận Halal tại Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ là yêu cầu tôn giáo mà đã trở thành tiêu chuẩn chất lượng và lòng tin. Một sản phẩm đạt chuẩn Halal có thể giúp tăng khả năng lựa chọn của người tiêu dùng từ 30-50% và nâng giá trị bán thêm từ 10-30%.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc HTX Hà Nội Xanh (CEO HalalViet), nhấn mạnh doanh nghiệp cần kiểm soát toàn chuỗi thay vì chỉ kiểm tra thành phần. Chứng nhận Halal chính là "tấm hộ chiếu" để hàng Việt tiến sâu vào hệ thống bán lẻ nội địa và kênh HORECA (khách sạn, nhà hàng) của nước bạn.

Dù giàu tiềm năng, Thổ Nhĩ Kỳ không còn là thị trường "dễ tính". Doanh nghiệp Việt phải đối mặt với các thách thức mới. Trong đó, hệ thống kiểm soát 10 bước (GGVS) đối với thực phẩm nguồn gốc thực vật và hệ thống đăng ký cơ sở nhập khẩu (TROYS) yêu cầu hồ sơ pháp lý phải chính xác tuyệt đối.

Bên cạnh đó, đồng Lira biến động mạnh cùng thời gian thu hồi công nợ kéo dài (từ 50 đến 120 ngày) đòi hỏi doanh nghiệp phải có công cụ phòng ngừa rủi ro tài chính như bảo hiểm xuất khẩu và hợp đồng kỳ hạn. Người tiêu dùng Thổ Nhĩ Kỳ đang nhạy cảm hơn về giá, ưu tiên hàng nội địa, sản phẩm tự nhiên, ít phụ gia và bao bì bền vững.

Để biến tiềm năng thành đơn hàng bền vững, các chuyên gia đề xuất kế hoạch hành động 90 ngày cho doanh nghiệp: 15 ngày đầu chọn 1-3 sản phẩm trọng tâm có lợi thế nhất và đánh giá năng lực cung ứng. Ngày 16 - 30 rà soát hồ sơ pháp lý và chuẩn hóa các chứng nhận Halal theo yêu cầu đối tác. Ngày 31 - 60 hoàn thiện "gói thị trường" gồm catalogue, nhãn mác đa ngôn ngữ và bảng giá xuất khẩu. Ngày 61 - 90 kết nối đối tác, gửi mẫu và triển khai các đơn hàng thử nghiệm để đo lường dữ liệu bán hàng.

Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ là một thị trường xuất khẩu, mà còn là động lực để doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực cạnh tranh theo chuẩn quốc tế. Việc chuẩn bị bài bản về tiêu chuẩn kỹ thuật, tài chính và chiến lược dài hạn sẽ là chìa khóa để nông sản Việt đứng vững tại "ngã tư" của thế giới.

Minh Anh