Tháo gỡ điểm nghẽn để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt mốc 74 tỷ USD

Chiều ngày 30/7, tại TP.HCM, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm. Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, 6 tháng đầu năm 2026, tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp. Cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, chi phí logistics và các rào cản thương mại đã tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, ngành nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là "trụ đỡ" của nền kinh tế. Trong nửa đầu năm, tăng trưởng GDP toàn ngành ước đạt 3,8 - 3,85%, vượt mục tiêu 3,5 - 3,7% mà Chính phủ giao.

Theo đó, kim ngạch xuất khẩu trong 6 tháng qua đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước. Tính đến hết tháng 7/2026, con số này ước đạt gần 42,6 tỷ USD, hoàn thành 57,6% kế hoạch năm. Thặng dư thương mại đạt mức 9,2 tỷ USD, trong đó nhóm lâm sản và thủy sản đóng góp chủ lực.

Nhiều mặt hàng đã bứt phá mạnh mẽ, trở thành động lực tăng trưởng chính như: rau quả (tăng 17,7%), sầu riêng (tăng 31,1%) và gỗ. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia chính thức vận hành, tạo bước ngoặt lớn về tính minh bạch và năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt.

Bên cạnh kết quả đạt được, Thứ trưởng Hiệp cho rằng, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vẫn đối mặt nhiều thách thức. Giá trị xuất khẩu của một số mặt hàng chủ lực như cà phê, gạo, cao su và chè giảm do giá xuất khẩu bình quân đi xuống; trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh, giảm phát thải. Đặc biệt, quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đặt ra những yêu cầu khắt khe đối với doanh nghiệp và toàn bộ chuỗi sản xuất.

Cũng tại hội nghị, các chuyên gia và đại diện hiệp hội cho rằng sức cạnh tranh của nông thủy sản Việt Nam đang bị hạn chế bởi những "nút thắt" trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu. Hiệp hội Rau quả Việt Nam chỉ ra sự bất cập, chậm trễ trong cấp mã số vùng trồng, tình trạng giả mạo mã số và kiểm soát dư lượng hóa chất chưa chặt chẽ gây ảnh hưởng uy tín nông sản.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam lại lo ngại về các chính sách quản lý nhập khẩu mới tại Philippines – thị trường gạo lớn nhất của Việt Nam. Ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch VASEP nhấn mạnh các điểm nghẽn về chi phí logistics cao, thiếu hụt nguồn nguyên liệu và khó khăn về vốn, lao động.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các chuyên gia đề xuất các giải pháp chiến lược. Cụ thể, Hiệp hội Rau quả kiến nghị số hóa quy trình cấp mã số vùng trồng, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và tháo gỡ vướng mắc về hoàn thuế. Trong khi đó, ông Lê Anh Trung, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đề xuất tập trung phát triển vùng nguyên liệu bền vững, chuẩn hóa mã số vùng trồng và đầu tư mạnh vào chế biến, bảo quản sau thu hoạch.

VASEP định hướng phát triển dựa trên bốn trụ cột: tối ưu chi phí, nâng cao giá trị gia tăng, khơi thông chuỗi cung ứng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026. Cần tăng cường đối thoại chính sách với các đối tác truyền thống và chủ động mở rộng sang các thị trường tiềm năng như Châu Phi.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP toàn ngành đạt tối thiểu 4% và đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 74 tỷ USD trong năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần tăng cường sự hỗ trợ của các Đại sứ quán, cơ quan đại diện Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Thứ trưởng Hiệp đề nghị các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp đánh giá đúng thực trạng, nhận diện rõ những điểm nghẽn trong sản xuất, chế biến, logistics, thị trường và xuất khẩu để thống nhất các giải pháp khả thi, triển khai ngay trong những tháng cuối năm.

Bên cạnh nhóm giải pháp dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra nhiều giải pháp ngắn hạn. Trước hết là theo dõi sát thị trường, chủ động điều hành linh hoạt theo tháng, theo quý: Có cơ chế cập nhật, dự báo và cảnh báo sớm về thị trường, giá cả, logistics, tác động của xung đột địa chính trị, thay đổi chính sách nhập khẩu, nhất là đối với thị trường lớn, truyền thống. Việc điều hành xuất khẩu phải gắn chặt với thông tin thị trường và dữ liệu từ Hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia, tránh tình trạng phản ứng chậm, xử lý bị động.

Ngoài ra, tập trung tháo gỡ khó khăn cho các ngành hàng có nguy cơ suy giảm giá trị xuất khẩu: Đối với một số mặt hàng có dấu hiệu giảm giá trị, cần triển khai ngay các giải pháp giữ thị trường, cơ cấu lại phân khúc sản phẩm, tăng tỷ trọng chế biến, mở rộng thị trường thay thế, hỗ trợ xử lý vướng mắc về logistics, tín dụng và thông quan.

Song song đó, đề xuất giải pháp tăng hỗ trợ tín dụng lưu động, cơ cấu nợ, kho lạnh, bảo quản. Ưu tiên đối với các ngành hàng dễ hư hỏng và phụ thuộc vận tải đường dài, trong bối cảnh xung đột khu vực Trung Đông và rủi ro vận chuyển quốc tế gia tăng; đẩy mạnh xúc tiến thương mại có trọng tâm, trọng điểm; đẩy nhanh việc mở rộng phạm vi, đối tượng áp dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia...

Tuấn Kiệt