Thanh Hóa: Huy động nguồn lực bảo tồn di sản, phát huy giá trị di tích giai đoạn 2026 – 2030

Thanh Hóa là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với hệ thống di sản phong phú, đa dạng, trải dài từ miền núi đến đồng bằng, ven biển. Nhiều di tích có giá trị đặc biệt không chỉ đối với địa phương mà còn mang tầm vóc quốc gia và quốc tế, tiêu biểu như Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, Khu di tích quốc gia đặc biệt Bà Triệu cùng hàng trăm di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, khảo cổ học đã được xếp hạng.

Tuy nhiên, dưới tác động của thời gian, thiên tai và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nhiều công trình di tích đang đứng trước nguy cơ xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều hạng mục kiến trúc gỗ truyền thống bị mối mọt, mục nát; mái ngói hư hỏng, thấm dột; hệ thống tường bao, nền móng xuống cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc bảo tồn các yếu tố gốc cấu thành di tích.

Trước thực trạng đó, Kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành nhằm tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, sự quản lý của chính quyền, sự tham gia của các ngành chức năng và toàn xã hội trong công tác bảo tồn di sản văn hóa. Mục tiêu xuyên suốt là bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị hệ thống di tích, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội.

Theo kế hoạch, tỉnh ưu tiên tập trung nguồn lực cho các di tích kiến trúc gỗ truyền thống có giá trị tiêu biểu; các di tích có hạng mục công trình là yếu tố gốc đang xuống cấp nghiêm trọng; các địa bàn còn nhiều khó khăn, khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa hạn chế. Việc đầu tư được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm đúng quy định pháp luật, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn và tránh tình trạng đầu tư dàn trải.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh dự kiến triển khai 138 dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích. Trong đó có 2 dự án thuộc Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ, 27 di tích cấp quốc gia và 109 di tích cấp tỉnh. Đây là những công trình có giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, nhiều nơi đang xuống cấp nghiêm trọng cần được bảo vệ khẩn cấp để tránh nguy cơ mất mát các giá trị nguyên gốc.

Song song với công tác đầu tư, tỉnh đặc biệt chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn di sản. Các địa phương sẽ đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức như hội nghị quán triệt, tập huấn chuyên môn, truyền thông trên hệ thống phát thanh, cổng thông tin điện tử và các phương tiện thông tin đại chúng nhằm giúp cán bộ, doanh nghiệp và Nhân dân hiểu rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của việc bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích.

Một điểm mới đáng chú ý là kế hoạch nhấn mạnh vai trò giám sát của cộng đồng trong quá trình thực hiện các dự án tu bổ. Việc công khai nội dung dự án, tham vấn ý kiến chuyên gia, nghệ nhân, nhân chứng lịch sử và người dân địa phương sẽ góp phần bảo đảm tính khách quan, minh bạch, hạn chế nguy cơ làm sai lệch giá trị gốc của di tích. Các mô hình tổ giám sát cộng đồng, đường dây nóng và hòm thư góp ý cũng được khuyến khích triển khai rộng rãi.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện, ngoài ngân sách nhà nước, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa công tác bảo tồn di sản, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và du khách tham gia đóng góp cho các hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Theo kế hoạch, tổng nguồn hỗ trợ từ ngân sách tỉnh cho công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến không quá 250 tỷ đồng, bình quân không quá 50 tỷ đồng mỗi năm. Việc phân bổ kinh phí sẽ căn cứ vào mức độ xuống cấp, giá trị di tích, khả năng cân đối ngân sách và tiến độ hoàn thiện hồ sơ của từng địa phương.

Bảo tồn di sản không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành cùng sự đồng thuận của nhân dân, Kế hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong công tác bảo tồn di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh, góp phần lưu giữ những giá trị quý báu của cha ông, phát huy bản sắc văn hóa xứ Thanh và tạo động lực cho phát triển du lịch, kinh tế - xã hội trong thời kỳ mới.

Ngọc Thuận