Sửa đổi Luật Hộ tịch: Đẩy mạnh chuyển đổi số, phân cấp toàn diện cho cấp xã

Trình bày Tờ trình dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, xuất phát từ yêu cầu chính trị, pháp lý và thực tiễn việc xây dựng dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) để thay thế Luật Hộ tịch năm 2014 là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật.

Đồng thời, khắc phục hạn chế bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014; đơn giản hóa thủ tục hành chính và thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính; đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình; bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức liên quan trong việc chia sẻ, kết nối thông tin dữ liệu phục vụ đăng ký và quản lý hộ tịch.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự thảo Luật quy định về hộ tịch, đăng ký hộ tịch bao gồm: quyền, nghĩa vụ, nguyên tắc, thẩm quyền và phương thức thực hiện cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch.

Đề cập về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Bộ trưởng Tùng cho biết, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 chương 30 điều (giảm 3 chương, 47 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014) với những nội dung sửa đổi, bổ sung cơ bản như sau:

Liên quan đến thẩm quyền đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật quy định Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch, bổ sung thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ, chấm dứt việc giám hộ không phụ thuộc vào nơi cư trú của người được giám hộ.

Về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch, bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam thống nhất với Luật Căn cước; bảo đảm quyền đăng ký khai sinh của tất cả trẻ em sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.

Về giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật chỉ quy định về thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của thủ tục đăng ký hộ tịch và giao Chính phủ quy định cụ thể về hồ sơ, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong các cơ sở dữ liệu, chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin.

Giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác. Người yêu cầu có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính.

Quy định sử dụng dữ liệu điện tử, sổ hộ tịch điện tử, đăng ký trực tuyến toàn trình đối với tất cả các thủ tục đăng ký hộ tịch (trừ thủ tục đăng ký kết hôn).

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cũng cho biết, dự thảo Luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được xây dựng, quản lý tập trung về Bộ Tư pháp, được bảo đảm an ninh an toàn thông tin, có khả năng mở rộng, nâng cấp, kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác và lưu trữ đầy đủ thông tin hộ tịch suốt cuộc đời của cá nhân.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch, nội dung này được quy định gọn tại Điều 6 của dự thảo Luật, trong đó xác định rõ trách nhiệm của Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Ngoại giao do công tác hộ tịch cần có sự phối hợp của Tòa án nhân dân tối cao, cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan đại diện lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài là những chủ thể có tính đặc thù.

Ngoài ra, dự thảo Luật bổ sung quy định để khắc phục những vướng mắc như: cho phép thay đổi nội dung về quê quán trong một số trường hợp; thực hiện ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam đã đăng ký khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài; cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ủy quyền cho người thực hiện công tác hộ tịch ký một số giấy tờ hộ tịch…

Nêu quan điểm thẩm tra dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật. Nội dung của dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Hồ sơ các dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị nghiêm túc, công phu, bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát quy định của dự thảo Luật để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương, đường lối có liên quan của Đảng, quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; tiếp tục rà soát về nguồn tài chính và nguồn nhân lực để bảo đảm quá trình tổ chức thực hiện khả thi, hiệu quả.

Minh Anh