Số hóa và xanh hóa là "chìa khóa" nâng cao năng lực cạnh tranh ngành logistics Việt

Bước sang năm 2026, ngành logistics toàn cầu đang phải thích nghi với những biến động địa chính trị và kinh tế kéo dài. Theo Chỉ số thị trường mới nổi Agility 2026, 98% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết đang sử dụng AI để quản lý ít nhất một phần chuỗi cung ứng.

Các "ông lớn" như Amazon, Walmart đã thành công với hệ thống kho tự động thông minh; UPS và DHL ứng dụng AI và dữ liệu lớn để tối ưu hóa lộ trình giao hàng và dự báo nhu cầu. AI giờ đây không chỉ là công cụ quản trị biến động mà còn là yếu tố thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù thế giới đang tiến rất nhanh, việc áp dụng công nghệ 4.0 và logistics xanh tại Việt Nam còn gặp nhiều rào cản. Cụ thể, cả nước có khoảng 5.000 doanh nghiệp logistics nhưng phần lớn là quy mô vừa và nhỏ với số vốn trung bình chỉ khoảng 10 tỷ đồng. Điều này khiến việc đầu tư vào các công nghệ phức tạp như AI hay Blockchain trở nên quá sức.

Khoảng 50-60% doanh nghiệp có ứng dụng công nghệ, nhưng chủ yếu là các phần mềm quản lý đơn lẻ, thiếu tính tích hợp. Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp vẫn chưa đánh giá đúng tầm quan trọng của logistics xanh và công nghệ 4.0, dẫn đến sự do dự trong đầu tư.

Chuyển đổi số là nền tảng cho "logistics xanh"

Logistics xanh hướng đến việc giảm thiểu tác động môi trường thông qua xe điện, kho bãi tiết kiệm năng lượng và bao bì tái chế. Theo các chuyên gia, chuyển đổi số chính là nền tảng thiết yếu cho chuyển đổi xanh.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số đóng vai trò then chốt trong quá trình hiện đại hóa ngành logistics. Ví dụ, nhờ các hệ thống quản lý thông minh, dữ liệu được kết nối và xử lý nhanh chóng, giúp tối ưu hóa hoạt động xếp dỡ, giảm thiểu thời gian chờ đợi của tàu và phương tiện. Đồng thời, công nghệ số còn nâng cao tính minh bạch, an toàn trong quản lý hàng hóa, hỗ trợ dự báo chính xác lưu lượng vận tải, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của cảng biển.

Không chỉ vậy, chuyển đổi số còn góp phần giảm chi phí vận hành, năng lượng tiêu thụ. Các hệ thống điều khiển tự động giúp tối ưu hóa hoạt động của cần cẩu, xe nâng, thiết bị xếp dỡ để giảm thời gian hoạt động dư thừa, từ đó tiết kiệm điện năng và nhiên liệu.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều phối luồng tàu, container cũng hạn chế tình trạng ùn tắc, giúp tàu không phải neo đậu lâu ngoài khơi, giảm lượng khí thải CO₂ ra môi trường. Ngoài ra, công nghệ số còn hỗ trợ triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng tái tạo và giám sát mức tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực, tạo điều kiện để các bến cảng hướng đến mục tiêu phát triển xanh và bền vững.

Điển hình như Tập đoàn Hateco đã triển khai hệ thống robot phân loại hàng hóa tự động giúp giảm giá thành và thời gian xử lý. Cảng Nam Đình Vũ cũng đang dẫn đầu với hạ tầng hiện đại và thiết kế kho bãi thông minh.

Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035

Để gỡ khó cho doanh nghiệp, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035 (Quyết định số 2229/QĐ-TTg). Chiến lược xác định rõ: Phát triển dịch vụ logistics trên cơ sở ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng thương mại và hạ tầng công nghệ phục vụ hoạt động logistics một cách đồng bộ, hiện đại đảm bảo kết nối các vùng trong nước và quốc tế; đi trước một bước với tốc độ nhanh, bền vững nhằm tạo tiền đề cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng và an ninh.

Một tín hiệu lạc quan là các trường đại học tại Việt Nam đang bắt nhịp nhanh với xu hướng đào tạo tích hợp phân tích dữ liệu và quản lý logistics hiện đại. Theo PGS. TS Trịnh Thị Thu Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội phát triển nhân lực logistics Việt Nam (VALOMA) cho biết, các trường đại học tại Việt Nam đang bắt nhịp rất tốt với xu hướng công nghệ hiện đại. Nhiều chương trình đào tạo đã tích hợp các học phần liên quan đến công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu, và quản lý logistics.

“Trong vòng 5-7 năm tới, dự kiến sẽ có một thế hệ sinh viên tốt nghiệp với kiến thức vững vàng về các công nghệ này, giúp giải quyết bài toán nguồn nhân lực cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, vấn đề còn nằm ở chỗ liệu nguồn nhân lực này có phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp hay không, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số”, Phó Chủ tịch Hiệp hội phát triển nhân lực logistics Việt Nam nói.

Trong bối cảnh kinh tế số Việt Nam đang tiệm cận mốc 40 tỷ USD, ngành logistics cần nhanh chóng thoát khỏi "vùng an toàn" của các phương thức truyền thống. Sự kết hợp giữa số và xanh không chỉ là con đường ngắn nhất để tự chủ chiến lược mà còn là tấm vé để doanh nghiệp Việt bước chân vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Minh Phương