Sầu riêng đông lạnh bứt tốc, mở rộng đường xuất khẩu

Trong 6 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu được 14.282 tấn sầu riêng đông lạnh, tương đương 388 lô hàng, tăng gấp ba lần so với cùng kỳ năm 2024, theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Đây là kết quả tích cực từ sự chuyển hướng chiến lược trong chuỗi giá trị sầu riêng, từ tập trung vào hàng tươi sang đa dạng hóa sản phẩm, trong đó sầu riêng đông lạnh trở thành điểm sáng nổi bật.

Đòn bẩy cho sầu riêng đông lạnh

Việc tăng trưởng đột phá này được thúc đẩy nhờ Nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng đông lạnh sang Trung Quốc, được ký kết vào tháng 8/2024. Sau một thời gian dài đàm phán, Trung Quốc (thị trường nhập khẩu sầu riêng lớn nhất của Việt Nam) đã đồng ý mở cửa cho mặt hàng này với điều kiện nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, dư lượng hóa chất, và kiểm soát chất lượng.

Chánh văn phòng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ông Đỗ Hồng Khanh cho biết: “Chúng tôi đang chứng kiến sự dịch chuyển chiến lược từ xuất khẩu sầu riêng tươi sang chế biến sâu. Việc phát triển sầu riêng đông lạnh không chỉ giúp giảm áp lực mùa vụ, mà còn mở ra khả năng tiếp cận các thị trường cao cấp như Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu... những nơi có yêu cầu khắt khe về bảo quản và vệ sinh an toàn thực phẩm”.

Trong thời gian qua, một số thị trường đã siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm, đặc biệt là với tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng. Riêng Trung Quốc đã tăng cường giám sát qua việc phê duyệt thêm gần 1.000 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đồng thời gửi chuyên gia Tổng cục Hải quan (GACC) sang Việt Nam kiểm tra thực địa từ ngày 12–17/7/2025.

Bên cạnh đó, rủi ro về việc không tuân thủ quy chuẩn vẫn là nỗi lo lớn. Nếu nông dân và doanh nghiệp không duy trì điều kiện an toàn thực phẩm như đã cam kết, việc bị đình chỉ mã số vùng trồng hoặc tạm dừng nhập khẩu là hoàn toàn có thể xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn chuỗi cung ứng.

Để khắc phục, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã:

• Số hóa toàn bộ hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói;

• Tăng cường năng lực của các phòng thử nghiệm kiểm tra Cadimi và vàng O (đã có 24 phòng Cadimi và 14 phòng vàng O được GACC phê duyệt);

• Dự thảo Thông tư hướng dẫn cấp và quản lý mã số vùng trồng và quy trình kiểm soát chất lượng tại cơ sở đóng gói, lấy ý kiến rộng rãi trước khi ban hành.

Doanh nghiệp đầu tư bài bản, nâng chuẩn xuất khẩu

Sự tăng trưởng của sầu riêng đông lạnh kéo theo làn sóng đầu tư dây chuyền chế biến và hệ thống kho lạnh hiện đại. Nhiều doanh nghiệp tại Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long đã hợp tác với đối tác nước ngoài để xây dựng nhà máy đạt chuẩn HACCP, ISO 22000 – giúp sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế.

Đại diện một doanh nghiệp tại Đắk Lắk cho biết: “Chúng tôi không còn chỉ nhìn vào Trung Quốc mà còn nhắm đến Nhật, Hàn, UAE… Sầu riêng đông lạnh là cách để kéo dài ‘tuổi thọ thương mại’ của nông sản – điều mà sầu riêng tươi không thể làm được do đặc tính dễ chín, khó bảo quản”.

Nếu như trước đây sầu riêng đông lạnh chỉ là giải pháp tình thế khi hàng tươi ùn ứ, thì nay nó đang trở thành một trụ cột mới trong chiến lược xuất khẩu nông sản của Việt Nam.

Theo các chuyên gia nông nghiệp, việc đa dạng hóa sản phẩm, tăng tỷ lệ chế biến là cách duy nhất để ngành trái cây Việt Nam vượt qua giới hạn về mùa vụ, biến thiên thời tiết và sự lệ thuộc vào một số ít thị trường.

Dự kiến từ tháng 8 đến tháng 10/2025 – mùa vụ chính của sầu riêng – lượng xuất khẩu tươi sẽ phục hồi trở lại. Tuy nhiên, theo ông Khanh, chỉ những doanh nghiệp và vùng trồng đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác – sơ chế – đóng gói mới có thể duy trì xuất khẩu ổn định.

Việc sầu riêng đông lạnh tăng gấp ba lần sản lượng xuất khẩu chỉ trong 6 tháng là tín hiệu tích cực cho ngành nông sản Việt Nam. Song, để duy trì đà tăng trưởng bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả doanh nghiệp, người trồng và cơ quan chức năng – không chỉ trong kiểm soát chất lượng mà còn trong việc xây dựng thương hiệu sầu riêng Việt trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Minh Hoàng