Quyền riêng tư và quyền tự vệ: Lằn ranh nào cho tài xế công nghệ?

Giới hạn nào cho quyền riêng tư?

Vụ việc tranh cãi giữa một tài xế công nghệ và nhạc sĩ Minh Khang, sau đó dẫn đến việc tài xế bị Grab chấm dứt hợp tác… đã vượt qua phạm vi một tranh cãi về văn hóa ứng xử, mà đặt ra nhiều vấn đề về quyền riêng tư cũng như mối quan hệ giữa nền tảng và đối tác trên nền tảng số…

Đại diện Grab Việt Nam cho biết đã ngừng vĩnh viễn quyền sử dụng ứng dụng Grab đối với tài xế. Lý do là tài xế đã thu thập, sử dụng và tiết lộ thông tin cá nhân của hành khách cho mục đích cá nhân, ngoài mục đích đón khách và thực hiện dịch vụ.

Trao đổi với phóng viên Thương hiệu và Pháp luật, Luật sư Nguyễn Văn Đồng, Văn phòng Luật sư Nhân Chính cho rằng cách hành xử của tài xế là không sai khi phản ánh hành vi sai trái, lệch chuẩn, thậm chí có cả hành vi xúc phạm, đe dọa trong quá trình hành nghề lái xe.

“Với hành khách say xỉn lên xe có hành vi chửi bới xúc phạm, hành hung tài xế thì hãng công nghệ cần phải nhìn nhận rõ để bảo vệ các tài xế, làm trong sạch văn hóa tham gia giao thông”, ông Đồng nói.

Tuy nhiên, vị luật sư cũng lưu ý rằng tài xế cần hiểu rõ ranh giới giữa thu thập dữ liệu của khách hàng. “Với các tình huống mâu thuẫn theo hướng bị xâm phạm lợi ích thì các bên, kể cả tài xế và khách hàng thấy lợi ích bị xâm phạm đều có quyền thu thập để phản ánh lên cơ quan chức năng khi cần thiết”, ông Đồng nêu.

Luật sư Trần Minh Hùng, Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng để xem xét việc khoá tài khoản với tài xế có hợp lý không thì cần xem hợp đồng giữa hai bên. Đây không phải là quan hệ lao động thông thường mà quan hệ hợp tác trong kinh doanh.

Theo ông Hùng, nếu tài xế cho rằng việc công khai thông tin hình ảnh khách hàng là để bảo vệ chính mình do bị khiêu khích, đe dọa, kích động…thì tài xế có quyền khiếu nại lên hãng xe Grab để được xem xét. Bên cạnh đó, cần đối chiếu hợp đồng 2 bên ký kết để làm rõ thẩm quyền cơ quan nào có quyền giải quyết tranh chấp?

Còn theo Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, tài xế là đối tác hoạt động trên cơ sở thỏa thuận dân sự, chịu sự ràng buộc bởi các điều khoản về bảo mật thông tin và quy tắc ứng xử.

“Việc ghi hình, phát tán thông tin khách hàng không chỉ vi phạm chính sách nội bộ mà còn ảnh hưởng đến uy tín của nền tảng. Do đó quyết định chấm dứt hợp tác vĩnh viễn có thể được xem là phù hợp với quyền của doanh nghiệp theo hợp đồng”, ông Tuấn nói.

Theo đó, việc sử dụng các dữ liệu này để đăng tải công khai trên mạng xã hội, phục vụ mục đích cá nhân đã vượt quá phạm vi cung cấp dịch vụ vận tải, từ đó làm phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Ở chiều ngược lại, ông Tuấn cũng nêu rằng đối với hành khách là nhạc sĩ Minh Khang, việc sử dụng lời lẽ mang tính đe dọa, thiếu chuẩn mực trong quá trình di chuyển là hành vi đáng bị phê phán.

Tương tự, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) cho hay nhiều người chưa nhận diện rõ đâu là hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.

“Không gian bên trong một chiếc xe taxi, dù là phương tiện dịch vụ, vẫn được tính là không gian riêng tư của cá nhân khách hàng. Khi có tranh chấp xảy ra, việc tài xế tự ý đưa hình ảnh riêng tư của khách lên mạng xã hội sẽ có thể vượt qua hành lang quy định”, ông Đồng nói.

Tài xế và Grab: Lao động hay đối tác?

Theo các chuyên gia, vụ tranh cãi trên còn đặt ra vấn đề về mối quan hệ giữa nền tảng với đối tác. Sự việc cho thấy nhiều khoảng trống cần được làm rõ trong quản lý lao động trên môi trường số.

Theo Luật sư Trần Minh Hùng, quan hệ giữa Grab và tài xế không phải là quan hệ lao động, mà là quan hệ hợp tác kinh doanh.

Ông Hùng cho hay Luật Lao động có tiêu chí về quan hệ lao động gồm: điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong giao dịch và có trả lương (trực tiếp từ người sử dụng lao động sang người lao động). BLLĐ 2019 quy định là các bên giao kết hợp đồng với tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện bản chất của hợp đồng lao động thì vẫn được xem là hợp đồng lao động và chịu sự điều chỉnh của BLLĐ 2019.

Tuy nhiên, theo ông Hùng, Grab không trực tiếp trả lương cho tài xế như người sử dụng lao động và người lao động thông thường, vì tài xế chỉ được coi là đối tác. Thay vào đó, Grab trả thu nhập dựa trên doanh thu chuyến đi, đã trừ chiết khấu khoảng 20-30%, và tiền thưởng, phí hỗ trợ được chuyển vào ví điện tử trên ứng dụng. Chính yếu tố này đã loại trừ xác định quan hệ lao động giữa Grab với tài xế.

Theo ông Hùng, do pháp luật không xác định đây là quan hệ lao động nên khi xảy ra tranh chấp thì điều chỉnh theo hợp đồng hợp tác hai bên ký kết. Điều này không bảo đảm quyền lợi tối đa cho tài xế.

“Quan hệ giữa hai bên còn mập mờ, chưa rõ ràng, xảy ra tranh chấp thì tài xế luôn bất lợi. Nói cách khác doanh nghiệp công nghệ cầm đầu cán, tài xế cầm đầu lưỡi nên luôn bất lợi. Do vậy cần hoàn thiện khung pháp lý, sửa đổi bổ sung Luật Lao động; ban hành nghị định mới hướng dẫn về người lao động làm trên lĩnh vực công nghệ số, bảo vệ họ cho phù hợp với công nghệ số hiện nay”, ông Hùng nói.

Chung quan điểm, luật sư Nguyễn Văn Đồng cho hay qua cách mà Grab chấm dứt hợp tác với tài xế thì dễ đang nhận ra đây là quan hệ hợp tác 2 bên, không phải quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động và lao động.

Theo đó, việc xử lý tranh chấp quá trình hợp tác sẽ căn cứ vào thoả thuận và luật giải quyết là Bộ luật Dân sự, còn xử lý tranh chấp lao động sẽ dựa trên hợp đồng lao động và luật giải quyết là Bộ luật Lao động. Quan hệ nào sẽ sử dụng pháp luật đó để giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của các bên.

“Nhà nước cần quản lý chặt chẽ hơn mới hình kinh doanh xe công nghệ, để hài hòa lợi ích giữa hãng công nghệ, tài xế và người tiêu dùng, thiết lập quy tắc xử sự cho các bên khi sử dụng mới hình xe công nghệ”, ông Đồng nói. 

Hoài Phong