Quan điểm trái chiều quanh đề xuất bỏ điều kiện kinh doanh ô tô

Nhu cầu đơn giản hóa thủ tục và nỗi lo "hổng" quản lý

Hiện nay, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đóng góp hơn 3% GDP và tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động trực tiếp. Trong nỗ lực cải cách hành chính, Bộ Tài chính muốn cắt giảm các điều kiện kinh doanh để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp.

Ngay lập tức, các "ông lớn" như Thaco, VinFast, TC Group cùng các hiệp hội chuyên ngành (VAMA, VASI) kiến nghị tới Thủ tướng, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng đề xuất này.

Các doanh nghiệp cho rằng ô tô là tài sản có giá trị lớn, kỹ thuật phức tạp và liên quan trực tiếp đến tính mạng con người cũng như môi trường, nên không thể quản lý như các mặt hàng tiêu dùng thông thường.

Việc bãi bỏ điều kiện có thể dẫn đến tình trạng: Kinh doanh thiếu kiểm soát; xuất hiện các đơn vị nhập khẩu nhỏ lẻ, không có hệ thống bảo hành, bảo dưỡng hoặc khả năng triệu hồi sản phẩm lỗi.

Bên cạnh đó là tình trạng cạnh tranh không bình đẳng. Doanh nghiệp sản xuất trong nước đã đầu tư hàng tỷ USD vào nhà xưởng sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với các đơn vị thương mại đơn thuần có rào cản gia nhập thấp hơn. Ngoài ra, nhu cầu linh kiện nội địa có thể sụt giảm nếu doanh nghiệp chuyển hướng sang nhập khẩu xe nguyên chiếc thay vì sản xuất, lắp ráp.

"Tiền kiểm" chồng chéo hay rào cản kỹ thuật cần thiết?

Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), mọi chiếc xe trước khi lăn bánh đều phải qua hệ thống đăng kiểm và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, nên giấy phép kinh doanh có điều kiện thực chất là một lớp "tiền kiểm" chồng chéo.

Rào cản gia nhập thị trường quá cao tạo điều kiện cho một số ít doanh nghiệp lớn chi phối, khiến giá ô tô tại Việt Nam thuộc nhóm cao nhất khu vực ASEAN, tước đi cơ hội sở hữu xe của người dân.

Trả lời báo chí, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô – Thiết bị động lực TP HCM cho rằng, việc bỏ hay giữ điều kiện kinh doanh ô tô cần được cân nhắc thận trọng. Ô tô là ngành công nghiệp kéo theo hàng trăm ngành phụ trợ, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Việt Nam đang nỗ lực nâng tỉ lệ nội địa hóa; nếu bỏ điều kiện quá đột ngột, có thể dẫn đến tình trạng nhập khẩu xe nguyên chiếc tràn lan, làm suy giảm động lực đầu tư dài hạn của doanh nghiệp trong nước.

Để dung hòa giữa việc cải cách thủ tục hành chính và bảo vệ nền sản xuất trong nước, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đề xuất lộ trình thay đổi thay vì bãi bỏ đột ngột.

Theo đó, PGS-TS Đỗ Văn Dũng góp ý Bộ Tài chính không nên bãi bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh ngay lập tức nhưng cũng không nên giữ nguyên trạng. Ngành ô tô đang trong giai đoạn chuyển tiếp, từ lắp ráp sang sản xuất thực chất và chuyển dịch sang xe điện. Việc thay đổi đột ngột có thể ảnh hưởng đến quá trình xây dựng thương hiệu nội địa và chuỗi cung ứng.

Ông cho rằng giải pháp phù hợp là giữ điều kiện nhưng đơn giản hóa, tập trung vào các yêu cầu cốt lõi như an toàn, môi trường, mức độ nội địa hóa tối thiểu; đồng thời loại bỏ các thủ tục hành chính không cần thiết.

ThS Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP HCM lại cho rằng, vấn đề không nằm ở việc giữ hay bỏ hoàn toàn, mà là thiết kế điều kiện kinh doanh theo hướng minh bạch, tập trung vào tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, an toàn, trách nhiệm bảo hành và năng lực sản xuất thực sự, thay vì phát sinh thêm “giấy phép con”.

Việc điều chỉnh chính sách ngành ô tô cần được tính toán thận trọng để vừa thúc đẩy cạnh tranh, hạ giá thành xe, vừa đảm bảo an toàn xã hội và giữ vững động lực cho các ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước phát triển.

Minh Phương