Philippines áp giá trần bắt buộc giá gạo bán lẻ, xuất khẩu gạo Việt Nam gặp khó khăn

Thị trường xuất khẩu gạo trên thế giới đầy biến động

Mới đây, ngày 25/8, Chính phủ Ấn Độ thông báo sẽ áp dụng mức thuế xuất khẩu 20% đối với gạo, có hiệu lực ngay lập tức và sẽ được áp dụng cho đến ngày 16/10 năm nay. Đồng thời, Ấn Độ cũng đã áp dụng mức giá sàn xuất khẩu đối với gạo basmati là 1.200 USD/tấn. Trước đó, nước này đã cấm xuất khẩu gạo trắng non-basmati kể từ tháng 7.

Đáng chú ý, trong lúc thị trường gạo thế giới đang lên cơn sốt thì Ấn Độ tiếp tục công bố 2 quyết định quan trọng vào ngày 30/8. Trong đó các quyết định này cho phép các lô hàng gạo trắng (trừ gạo Basmati) bị kẹt ở cảng được phép xuất khẩu; đồng thời phân bổ hạn ngạch xuất khẩu gạo trắng (trừ gạo Basmati) đến 3 nước là Bhutan, Singapore và Mauritius.

Không chỉ Ấn Độ, Myanmar cũng đang lên kế hoạch tạm hạn chế xuất khẩu gạo để nhằm đáp ứng tiêu thụ nội địa. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Myanmar là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 5 trên thế giới, bán hơn 2 triệu tấn mỗi năm.

Trong khi đó, cũng nhằm bình ổn giá gạo, Văn phòng Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã công bố vào ngày 1/9 rằng Philippines sẽ áp giá trần đối với gạo. Giá trần sẽ có hiệu lực vô thời hạn, quy định mức giá tối đa là 41 peso (0,72 USD)/kg đối với gạo xay thông thường và 45 peso (0,79 USD) đối với gạo xay kỹ. Giới hạn chính thức về giá của mặt hàng thiết yếu này nhằm giảm bớt chi phí cho các hộ gia đình trong bối cảnh giá tăng vọt, điều này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc nhập khẩu gạo của nước này trước tình trạng giá gạo nhập khẩu đang lên cao.

Thị trường trong nước gặp khó

Theo thống kê mới nhất từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 8 tháng năm 2023, xuất khẩu gạo đạt 3,17 tỷ USD, tăng 36,1% so với cùng kỳ.

Và theo dữ liệu từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (Vietfood) cho thấy, giá gạo 5% tấm xuất khẩu của Việt Nam hiện đã lập đỉnh ở mức 643 USD/tấn , gạo 25% tấm ở mức 628 USD/tấn.

Trong khi đó, theo phản ánh của các doanh nghiệp trong nước, tình hình thu mua gạo đang khó khăn do giá gạo trong nước đang ở mức rất cao. Lượng hàng trong kho không nhiều trong khi giá gạo cao, nên riêng việc có đủ số lượng để trả các đơn hàng đã ký trước đó cũng đã gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp đang rất thận trọng chờ tín hiệu từ thị trường vì khi giá gạo ở mức quá cao, nếu thu gom mạnh thì sẽ không tránh được việc rủi ro nếu giá gạo hạ xuống.

Với bối cảnh thị trường thế giới diễn biến phức tạp, giá gạo biến động tăng quá nhanh dẫn đến chuỗi cung ứng bị đứt gãy từ nông dân đến thương lái, đến nhà máy xay xát chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu gạo. Bên cạnh đó, xuất phát từ tâm lý chờ giá nên dẫn tới hợp đồng liên kết bị phá vỡ, các doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn trong việc huy động nguồn hàng để thực hiện các hợp đồng đã ký. Mới đây, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã gửi văn bản báo cáo tới Văn phòng Chính phủ, đề nghị bổ sung cơ chế quy định giá sàn xuất khẩu gạo.

Trong khi đó, sau động thái thiết lập mức trần giá bán gạo của Philippines, các nhà nhập khẩu ở quốc gia này lập tức xin hủy hợp đồng mua gạo từ Việt Nam vì giá nhập khẩu cao hơn giá bán trong nước, càng nhập càng lỗ. Diễn tiến bất lợi này được dự báo sẽ khiến giá lúa gạo Việt bị ảnh hưởng lớn thời gian tới, vì Philippines là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam hiện nay, chiếm trên 40% trong tổng khối lượng gạo xuất khẩu của cả nước.

Chính vì thế, theo VFA, việc bổ sung cơ chế quy định giá sàn xuất khẩu gạo là để đảm bảo hiệu quả cho nông dân sản xuất lúa, đồng thời đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh giữa các thương nhân xuất khẩu gạo, nhất là những thương nhân đã đầu tư cơ sở sản xuất theo Nghị định 109 và Nghị định 107 của Chính phủ.

Báo cáo của Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA) cho thấy, tại thời điểm trước kỳ nghỉ lẽ 2-9, gạo 5% tấm của Việt Nam được chào bán ở mức 643-647 đô la Mỹ/tấn và chủng loại 25% tấm có giá 628-632 đô la Mỹ/tấn, tiếp tục duy trì ở mức cao so với những ngày trước đó.

Trong khi đó, giá lúa thị trường nội địa trong tuần cuối tháng 8/2023 tiếp tục xu hướng tăng so với tuần trước đó. Trong đó, lúa thường tại ruộng có giá bình quân trên 7.900 đồng/kg và tại kho là trên 9.200 đồng/kg; lúa hạt dài tại ruộng bình quân có giá khoảng 8.200 đồng/kg và tại kho khoảng 9.500 đồng/kg.

Đỗ Khuyến(T/h)