Phát triển công nghiệp văn hóa: Khơi thông "nguồn lực mềm" thành động lực kinh tế mới

Hiện nay, công nghiệp văn hóa Việt Nam đang có những bước chuyển mình mang tính đột phá về cả tư duy lẫn quy mô. Giai đoạn 2018–2022, giá trị sản xuất của ngành ước đạt bình quân 1,059 triệu tỷ đồng (khoảng 44 tỷ USD) mỗi năm.

Nếu năm 2015, nhóm ngành này chỉ chiếm 2,68% GDP thì đến năm 2019 đã tăng lên 3,42% và đang hướng tới mục tiêu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, nhận định rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW là bước ngoặt quan trọng khi xác lập văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là "hệ điều tiết" và động lực tăng trưởng.

Bà nhấn mạnh sự chuyển dịch từ tư duy "quản lý văn hóa" sang "kiến tạo hệ sinh thái văn hóa – sáng tạo", nơi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thị trường và hạ tầng để các chủ thể sáng tạo phát triển.

Để công nghiệp văn hóa phát triển lành mạnh, việc bảo vệ quyền tác giả là yếu tố không thể tách rời. Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, khẳng định làm tốt việc bảo hộ bản quyền sẽ giúp xây dựng nền CNVH đủ sức cạnh tranh, tăng kim ngạch xuất khẩu và tạo thêm nhiều việc làm.

Tuy nhiên, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức về vi phạm bản quyền. Để đối phó, Việt Nam đã trở thành thành viên của các hiệp ước quốc tế như WCT và WPPT vào năm 2022, đồng thời thực thi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi từ đầu năm 2023 nhằm bảo vệ tối đa các giá trị trí tuệ.

Việt Nam sở hữu kho tàng di sản đồ sộ với 54 dân tộc, là nguồn cảm hứng vô tận cho điện ảnh, âm nhạc và du lịch văn hóa. Những thành công gần đây của phim điện ảnh như "Mai" (doanh thu hơn 500 tỷ đồng) hay hiện tượng "Đào, phở và piano" cho thấy sức hút khổng lồ của các sản phẩm mang đậm yếu tố lịch sử, văn hóa dân tộc.

Về vấn đề này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, cho rằng điểm nghẽn hiện nay không phải thiếu tài nguyên mà là ở cách tiếp cận còn nặng về sao chép.

Ông nhấn mạnh: "Văn hóa cần được phát huy như một nguồn lực nội sinh quan trọng... chúng ta cần đi đến tận cùng những giá trị riêng có của chính mình để chuyển hóa thành sản phẩm văn hóa – du lịch độc đáo".

Ông cũng gợi ý các địa phương cần chuyển từ tư duy "mỗi nơi một sản phẩm hoàn chỉnh" sang liên kết vùng, nơi mỗi vùng đảm nhận một vai trò riêng (trung tâm di sản, hậu cần văn hóa, không gian sinh thái) để tạo nên sức mạnh tổng thể.

Chiến lược phát triển CNVH Việt Nam đến năm 2030 xác định 10 ngành chủ chốt, trong đó ưu tiên 6 ngành trọng điểm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Kinh nghiệm từ "Làn sóng Hallyu" của Hàn Quốc là một bài học đắt giá. Với triết lý “Văn hóa đi trước, kinh tế theo sau”, Hàn Quốc đã biến các sản phẩm giải trí như K-pop và phim truyền hình thành đòn bẩy cho du lịch, mỹ phẩm và thời trang, đưa quốc gia này lên vị trí thứ 7 thế giới về công nghiệp văn hóa.

Việt Nam có thể học hỏi thông qua việc xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ, đầu tư nguồn nhân lực sáng tạo và đẩy mạnh quảng bá thương hiệu quốc gia "Made in Vietnam".

Để hiện thực hóa tầm nhìn 2045, giới chuyên gia đề xuất 3 trụ cột chính: Thứ nhất, hoàn thiện thể chế. Sớm xây dựng Luật Công nghiệp văn hóa và đồng bộ các quy định về đầu tư, thuế, đất đai cho doanh nghiệp sáng tạo.

Thứ hai, về chuyển đổi số. Ứng dụng công nghệ để biến di sản thành các trải nghiệm số, nội dung và dịch vụ hấp dẫn, giảm chi phí tiếp cận công chúng. Thứ ba, giáo dục di sản. Biến việc dạy và học di sản thành một "sản phẩm tiêu dùng" sáng tạo, giúp thế hệ trẻ không chỉ hiểu biết mà còn có khả năng tạo ra các nội dung văn hóa mới.

Công nghiệp văn hóa chính là cơ hội để Việt Nam khẳng định bản sắc và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi văn hóa được đầu tư đúng mức và bảo vệ bằng luật pháp nghiêm minh, nó sẽ trở thành "mỏ vàng" vô tận, thúc đẩy đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững và phồn vinh.

Minh Anh