Phát triển công nghiệp hỗ trợ: Đòn bẩy từ hạ tầng chuyên sâu và chính sách đột phá

Sau hơn hai thập kỷ phát triển, công nghiệp hỗ trợ (CNHT) Việt Nam đã có những bước tiến dài, đóng vai trò nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa. Theo số liệu từ Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 2.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, trong đó khoảng 300 doanh nghiệp đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng đa quốc gia.

Nhiều doanh nghiệp nội địa hiện đã đạt trình độ sản xuất các cụm linh kiện phức tạp, lắp ráp bảng mạch PCBA, phát triển hệ thống trạm sạc và dây chuyền tự động hóa. Điều này khẳng định năng lực của Việt Nam đang thoát dần khỏi mác “gia công giá trị thấp” để trở thành đối tác cung ứng quan trọng cho cả doanh nghiệp FDI và các tập đoàn đầu cuối trong nước.

Hạ tầng chuyên sâu – “Bệ đỡ” cho sự bứt phá

Tuy nhiên, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp CNHT TP. Hà Nội (HANSIBA) cho biết, doanh nghiệp CNHT trong nước chủ yếu đảm nhận các khâu lắp ráp, sản xuất linh kiện cơ bản, trong khi khả năng tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia còn hạn chế.

Nguyên nhân là do năng lực nội tại của doanh nghiệp còn yếu, từ công nghệ, chất lượng sản phẩm đến nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu còn lỏng lẻo và môi trường chính sách chưa đủ mạnh để tạo đột phá.

Ông Nguyễn Hồng Phong, Chủ tịch Công ty TNHH Dụng cụ An Mi (An Mi Tool) cho rằng, phần lớn doanh nghiệp trong ngành đang ở vị thế thấp và thiếu ổn định về tài chính, nhân lực và công nghệ. Việc triển khai mô hình nhà máy thông minh hay chuyển đổi số mới chỉ ở giai đoạn đầu, trong khi yêu cầu từ các chuỗi sản xuất toàn cầu ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cấp doanh nghiệp riêng lẻ, mà cần một cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó hạ tầng khu công nghiệp chuyên sâu cho CNHT đóng vai trò then chốt. Đây được xem là “bệ đỡ” để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, nhà xưởng, công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ một cách đồng bộ.

Khu công nghiệp hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP) là ví dụ điển hình cho mô hình KCN tích hợp. Tại đây, doanh nghiệp không chỉ sản xuất riêng lẻ mà tham gia vào một hệ sinh thái bao gồm: kết nối cung - cầu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hình thành các cụm liên kết ngành.

Việc phát triển các cụm liên kết tại ba miền Bắc - Trung - Nam giúp tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu và tạo ra chuỗi sản xuất có tính bổ trợ lẫn nhau.

Để phát triển bền vững trong giai đoạn 2026 – 2030, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy cung cấp linh kiện rời rạc sang cung ứng cụm linh kiện và hệ thống công nghệ cao.

Ông Nguyễn Hồng Phong nhấn mạnh việc cần tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp đã làm chủ được công nghệ lõi để cung ứng cho các “ông lớn” như Samsung, Canon, Honda hay các ngành xe điện. Đồng thời, doanh nghiệp phải chủ động đầu tư chiều sâu, chuẩn hóa quy trình và sẵn sàng chuyển đổi sang mô hình sản xuất thiết bị gốc (OEM).

Giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực thi

Sự bứt phá của ngành CNHT không thể thiếu vai trò “mở đường” của Chính phủ và các cơ quan quản lý.  Theo đó, Bộ Công Thương đang nghiên cứu ban hành các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu thiết bị và các gói tín dụng lãi suất thấp cho dự án đổi mới công nghệ.

Trước đó, tại Hội nghị doanh nghiệp với Thủ tướng Chính phủ, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị FPT cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn sự liên kết giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và khu vực FDI. Đó là thực hiện nguyên tắc "ba cùng": cùng lên kế hoạch, cùng làm và cùng chia sẻ thành quả, trong đó vai trò của Nhà nước, đặc biệt về thể chế, là rất quan trọng.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng, cần thiết lập cơ chế để doanh nghiệp nhỏ và vừa được tham gia sâu hơn vào các dự án đầu tư công cũng như chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn. Việc quy định tỷ lệ tham gia tối thiểu sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa, giúp nâng cao năng lực toàn hệ thống.

 Bên cạnh đó, cũng cần thiết lập cơ chế thông thoáng, đơn giản hóa thủ tục xác nhận doanh nghiệp sản xuất CNHT để chính sách thực sự đi vào cuộc sống. Xây dựng hệ thống đào tạo kỹ thuật chất lượng cao với chi phí phù hợp để cung ứng nguồn lực cho các nhà máy thông minh.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, CNHT được kỳ vọng sẽ đóng vai trò nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một chiến lược tổng thể, trong đó hạ tầng khu công nghiệp chuyên sâu, cơ chế tài chính, chính sách ổn định và liên kết doanh nghiệp phải được triển khai đồng bộ, giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Minh Anh