Phát triển bền vững là cách để Cồn Cỏ - viên ngọc giữa biển được toả sáng

Với diện tích khoảng 2,5 km² hội tụ những giá trị đặc biệt: Hệ sinh thái biển đa dạng, rạn san hô phong phú, cảnh quan còn nguyên sơ và vị trí chiến lược trên tuyến du lịch biển miền Trung, Cồn Cỏ hòn được ví như “Viên ngọc xanh” chưa được toả sáng.

Sự đồng hành, chung tay đến từ chính quyền địa phương, sở ban ngành chức năng, công ty du lịch lữ hành, đơn vị truyền thông báo chí, kênh mạng xã hội qua Hội thảo “Đặc khu Cồn Cỏ – Cơ hội, tiềm năng phát triển du lịch gắn với bảo tồn biển, sinh kế bền vững, OCOP miền biển” vừa được tổ chức mới đây nhằm tìm ra hướng phát triển kinh tế, du lịch biển đảo cho Cồn Cỏ.

Đặc khu Cồn Cỏ cách cảng Cửa Việt khoảng 17 hải lý, nằm ở tọa độ 17°10' vĩ Bắc và 107°21' kinh Đông. Cồn Cỏ là điểm để phân định đường cơ sở (điểm A11), nên đảo có ý nghĩa chiến lược trọng yếu trong mối quan hệ kinh tế-lãnh thổ và quốc phòng, an ninh không chỉ đối với tỉnh Quảng Trị, khu vực Bắc Trung Bộ mà còn cả phạm vi quốc gia.

Đảo sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới 3 tầng vẫn còn nguyên vẹn. Khu Bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ có tổng diện tích 4.532 ha, là nơi hội tụ của khoảng 224 loài cá biển và trên 100 loài san hô. Rạn san hô ở Cồn Cỏ được đánh giá là đang trong tình trạng rất tốt, độ phủ cao và còn tương đối nguyên vẹn chỉ sau Phú Quốc, Côn Đảo và Hòn Mun.

Về lịch sử, Cồn Cỏ là đảo Anh hùng thời kháng chiến chống Mỹ, được mệnh danh là chiến hạm không bao giờ đắm trên Biển Đông. Nơi đây có nhiều di tích lịch sử như Đài quan sát Thái Văn A, Hầm quân y, Bến đò tiếp tế. Dân số trên đảo hiện có khoảng 400 người, bao gồm dân cư thuộc khu dân cư Thanh niên xung phong, lực lượng vũ trang và cán bộ công nhân viên.

Ông Trần Xuân Anh, tỉnh uỷ viên, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND Đặc khu Cồn Cỏ cho biết: Cồn Cỏ được định vị là “hòn ngọc giữa Biển Đông”, không chỉ sở hữu cảnh quan hoang sơ, hệ sinh thái phong phú mà còn có vị trí chiến lược quan trọng tại cửa ngõ phía Nam Vịnh Bắc Bộ. Với diện tích khoảng 230 ha, trong đó hơn 60% là rừng tự nhiên cùng khu bảo tồn biển rộng 4.500 ha, địa phương có nhiều điều kiện để phát triển theo hướng kinh tế biển xanh.

Đặc khu xác định du lịch – dịch vụ là ngành kinh tế trọng tâm, gắn với phát triển thủy sản và các lĩnh vực hỗ trợ, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế và quốc phòng – an ninh. Từ khi mở tuyến du lịch ra đảo năm 2017, hạ tầng và chất lượng dịch vụ từng bước được cải thiện, công tác quản lý và xúc tiến du lịch được đẩy mạnh, hướng tới xây dựng Cồn Cỏ trở thành điểm đến an toàn, thân thiện.

Đại diện cho chính quyền địa phương ông Trần Xuân Anh khẳng định tinh thần trách nhiệm và sự đồng hành của các cơ quan Trung ương, địa phương, nhà khoa học và doanh nghiệp trong việc khai mở tiềm năng du lịch biển đảo gắn với bảo tồn và sinh kế bền vững.

Theo Sở Du lịch Quảng Trị, lượng khách du lịch ra đảo từ năm 2020 đến nay đạt khoảng 38.837 lượt khách, tăng 226% so với giai đoạn 2015-2020. Giai đoạn 2026 – 2030, địa phương đặt mục tiêu lượng khách du lịch bình quân hàng năm tăng 10%-15%, đến năm 2030 đạt 15-20 nghìn lượt khách/năm.

Theo TS Đào Xuân Hưng – TBT Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, vấn đề không còn là phát triển hay không phát triển, mà là phát triển theo cách nào? Từ góc nhìn chiến lược, xu thế toàn cầu đang chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang gìn giữ và khai thác có trách nhiệm, trong đó du lịch sinh thái, bảo tồn biển và sinh kế cộng đồng trở thành ba trụ cột của kinh tế biển xanh. Cồn Cỏ, nếu được quy hoạch đúng hướng, hoàn toàn có thể trở thành mô hình tiêu biểu cho cách tiếp cận này.

Tuy nhiên, theo ông Hưng, bài học thực tiễn cũng đã được chỉ ra rằng phát triển nóng, thiếu kiểm soát sẽ nhanh chóng làm tổn hại hệ sinh thái vốn là “tài sản cốt lõi” của du lịch biển. Vì vậy, định hướng xuyên suốt được đặt ra là xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái biển đảo chất lượng cao, khác biệt, tránh phát triển đại trà.

Thực tế hiện nay cho thấy, du lịch Cồn Cỏ vẫn ở quy mô nhỏ, sản phẩm còn đơn điệu, chủ yếu là tham quan ngắn ngày; hạ tầng và dịch vụ còn hạn chế; trong khi áp lực lên môi trường biển đang gia tăng theo lượng khách.

Một trong những thông điệp xuyên suốt của hội thảo là phải đặt bảo tồn hệ sinh thái biển vào vị trí trung tâm của mọi quyết sách phát triển.

Các tham luận đã chỉ ra rằng hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển và nguồn lợi sinh vật tại Cồn Cỏ không chỉ có giá trị sinh thái mà còn mang ý nghĩa kinh tế lâu dài. Tuy nhiên, những tác động từ biến đổi khí hậu, khai thác tài nguyên và ô nhiễm môi trường đang tạo ra sức ép ngày càng lớn.

Từ đó, các chuyên gia đề xuất một hướng đi mang tính căn cơ: Phát triển sinh kế bền vững dựa trên chính tài nguyên được bảo tồn. Du lịch sinh thái, dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản và đặc biệt là các sản phẩm OCOP miền biển được xác định là những trụ cột quan trọng.

Đáng chú ý, sản phẩm OCOP không chỉ đơn thuần là hàng hóa, mà còn là “câu chuyện bản địa” nơi hội tụ giá trị văn hóa, tài nguyên và tri thức địa phương, góp phần nâng cao trải nghiệm du khách và tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Ở góc độ du lịch, các ý kiến thống nhất rằng Cồn Cỏ nên phát triển các sản phẩm có chiều sâu như lặn ngắm san hô, khám phá hệ sinh thái biển, du lịch giáo dục môi trường. Đồng thời, cần kiểm soát sức chứa du khách, hạn chế tác động tiêu cực lên môi trường.

Đại diện các doanh nghiệp lữ hành cũng nhấn mạnh: Sức hấp dẫn lớn nhất của Cồn Cỏ chính là sự nguyên sơ. Nhưng nếu không có quy hoạch hợp lý, chính yếu tố này sẽ bị bào mòn nhanh chóng. Vì vậy, cần sớm hoàn thiện hạ tầng, đặc biệt là kết nối vận tải biển, cùng với cơ chế chính sách ổn định để thu hút đầu tư dài hạn theo hướng xanh, có chọn lọc.

Các ý kiến đưa ra đã cung cấp những luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng, giúp địa phương định hình mô hình phát triển theo hướng tích hợp, đa giá trị, lấy chất lượng, tính bền vững và trải nghiệm du khách làm trung tâm. Đồng thời, Cồn Cỏ định hướng phát triển theo mô hình “Kinh tế xanh – Hậu cần biển – Du lịch sinh thái – Quốc phòng toàn dân”, trong đó bảo tồn là nền tảng của tăng trưởng.

Hà Phương