PGS-TS Trần Đình Thiên: Muốn trở thành cường quốc phải có những tập đoàn kinh tế mạnh

Tại hội thảo về 40 năm đổi mới diễn ra mới đây, PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam khẳng định rằng trong bối cảnh 40 năm đổi mới, việc phát triển các tập đoàn kinh tế không còn là trường hợp đơn lẻ mà là vấn đề cấu trúc của nền kinh tế hiện đại. Ông đưa ra hai luận đề cốt lõi:

Thứ nhất, muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế tư nhân hùng mạnh. Không chỉ là những tập đoàn có quy mô quốc gia, mà còn phải là những doanh nghiệp đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu, từng bước trở thành các tập đoàn xuyên quốc gia hoặc đa quốc gia.

Thứ hai, nền kinh tế hiện đại vận hành theo chuỗi, mà muốn hình thành chuỗi thì phải có các tập đoàn dẫn dắt.

Ông Thiên chỉ ra sự khác biệt giữa khu vực Đông Bắc Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc) – nơi tạo nên "thần kỳ kinh tế" nhờ các trụ cột mạnh – với Đông Nam Á, nơi mô hình phát triển thiếu các tập đoàn đủ tầm dẫn dắt nên khó bứt phá.

Dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế, PGS-TS Trần Đình Thiên phân tích: Nhật Bản xây dựng được cơ cấu công nghiệp nhiều tầng, gồm doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ. Nếu không có cấu trúc đó, Nhật Bản khó có thể tạo nên kỳ tích kinh tế. Doanh nghiệp lớn giữ vai trò trụ cột, còn các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia mạng lưới công nghiệp hỗ trợ, tạo nên một hệ sinh thái cạnh tranh nhiều tầng, rất khốc liệt nhưng cũng rất hiệu quả.

Đối với Hàn Quốc, bài học quan trọng là mối quan hệ giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Có những tập đoàn nhà nước lớn không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh doanh, mà còn làm nhiệm vụ tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân kinh doanh có lợi hơn. Họ đảm đương những khâu khó thu lợi nhuận trực tiếp, giúp bảo đảm chi phí vốn và các yếu tố đầu vào ở mức hợp lý cho khu vực tư nhân. Chính vì vậy, các tập đoàn tư nhân ra đời sau mới có điều kiện để lớn mạnh và thành công.

Ông nhận định, Việt Nam đang bước vào thời điểm cho phép "vượt trần công nghệ". Tuy nhiên, các tập đoàn tư nhân mới là lực lượng chính để "đục thủng" trần công nghệ này, trong khi Nhà nước đóng vai trò hỗ trợ và kiến tạo.

PGS-TS Trần Đình Thiên thẳng thắn chỉ ra những rào cản đang kìm hãm doanh nghiệp Việt. Một trong những điểm nghẽn là vẫn còn đâu đó định kiến rằng người giàu thường gắn với sự bất minh, từ đó thiếu sự tôn trọng đúng mức đối với vai trò của lực lượng doanh nhân.

Việt Nam chậm hình thành một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa, khiến khu vực tư nhân trong nhiều giai đoạn bị trói buộc. Doanh nghiệp Việt Nam vốn đã trẻ, nhỏ và yếu, nếu tiếp tục bị ràng buộc quá mức thì rất khó trưởng thành. Vấn đề xây dựng lực lượng doanh nghiệp dân tộc là cực kỳ quan trọng.

Cũng tại diễn đàn, một trong những nội dung trọng tâm được ông Thiên nhấn mạnh là yêu cầu định hình lại chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Ông ví cách làm lâu nay là "rải thóc cho chim sẻ ăn", dẫn đến kết quả chỉ tạo ra những "chim sẻ" thay vì những "sếu đầu đàn". 

Ông đề xuất giải pháp, chuyển sang hỗ trợ dựa trên các tập đoàn dẫn dắt, tập trung nguồn lực vào đúng các điểm nghẽn của chuỗi giá trị. Ví dụ, với chuỗi công nghiệp ô tô, có thể lấy VinFast và Thaco làm những trường hợp trọng điểm. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh, đủ rõ, để các doanh nghiệp dẫn dắt này chủ động xác định sẽ kéo theo ai, hỗ trợ mắt xích nào, với mức độ ra sao để tạo hiệu quả lan tỏa. Đồng thời, chính các doanh nghiệp dẫn dắt cũng phải có cam kết rõ ràng về trách nhiệm, hiệu quả và năng lực lan tỏa đối với toàn chuỗi.

Minh Phương