Nông sản Việt đối mặt "thử thách kép", Thủ tướng ra chỉ đạo khẩn

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký Công điện số 21/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành theo dõi sát tình hình sản xuất, tháo gỡ rào cản kỹ thuật để mở rộng thị trường xuất khẩu và đảm bảo tiêu thụ lúa cho nông dân.

Theo công điện, thời gian qua sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu lúa gạo của Việt Nam tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, tình hình thế giới và khu vực đang diễn biến phức tạp, khó lường. Xung đột địa chính trị tại một số khu vực, biến động giá năng lượng, chi phí logistics và vận tải biển gia tăng, cùng việc một số quốc gia điều chỉnh chính sách thương mại và dự trữ lương thực có thể tác động đến cung – cầu và giá gạo trên thị trường quốc tế.
Trong nước, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang thu hoạch rộ lúa vụ Đông Xuân nên xuất hiện tình trạng giá thu mua lúa giảm so với cùng kỳ năm 2025. Trước tình hình này, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời triển khai các giải pháp nhằm bảo đảm điều hành hiệu quả hoạt động sản xuất và tiêu thụ lúa gạo.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xử lý kịp thời các rào cản kỹ thuật nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam. Cùng với đó, phối hợp với Bộ Công Thương, các hiệp hội và doanh nghiệp trong lĩnh vực lúa gạo để kết nối doanh nghiệp chủ động thu mua, chế biến và xuất khẩu gạo, bảo đảm tiêu thụ lúa hàng hóa cho nông dân.

Ngoài ra, đẩy mạnh xúc tiến thương mại tại các thị trường tiềm năng để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống; kiểm tra việc thực hiện thu mua và dự trữ bắt buộc; nghiên cứu giảm chi phí logistics; triển khai các giải pháp bình ổn thị trường và xây dựng kế hoạch mua dự trữ gạo quốc gia.

Thủ tướng cũng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn với lãi suất hợp lý, ưu tiên cơ chế tín dụng cho doanh nghiệp có hệ thống kho bãi lớn để thu mua tạm trữ cho nông dân.

Trước đó, tại họp báo sáng 11/3/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo xung đột tại Trung Đông đang gây ra những rủi ro lớn về đứt gãy chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí năng lượng, vận tải quốc tế. Tùy vào thời gian kéo dài của xung đột, ngành nông nghiệp đã đưa ra các kịch bản thiệt hại cụ thể:

Kịch bản 1 tháng: Kim ngạch xuất khẩu có thể giảm hơn 1 tỷ USD, trong đó thị trường châu Âu chịu ảnh hưởng nặng nhất (mất 770 triệu USD).

Kịch bản 3 tháng: Mức thiệt hại dự kiến từ 3 - 3,5 tỷ USD.

Kịch bản 1 năm: Xuất khẩu sang Trung Đông có thể gián đoạn hoàn toàn, trong khi các thị trường EU và Bắc Phi giảm 50-60%. Tổng kim ngạch xuất khẩu có thể bốc hơi 7 - 8 tỷ USD, làm giảm tốc độ tăng trưởng toàn ngành từ 0,1-0,2 điểm phần trăm.

Năm ngoái, Trung Đông là thị trường trọng điểm của các mặt hàng chủ lực như hạt điều (gần 600 triệu USD), thủy sản (325 triệu USD) và cà phê (300 triệu USD).

Căng thẳng tại eo biển Hormuz cũng khiến nhiều hãng tàu biển thông báo ngừng vận chuyển hoặc áp đặt các loại phụ phí khẩn cấp từ đầu tháng 3/2026. Cụ thể, hãng tàu Maersk áp phụ phí từ 1.800 - 3.800 USD/container, Hapag-Lloyd áp "phụ phí chiến tranh" lên tới 3.500 USD, và CMA CGM áp mức phí lên đến 4.000 USD cho các mặt hàng đặc biệt.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T, cho biết cước tàu đi châu Âu và Vùng Vịnh đã tăng gấp 3 lần. Với các mặt hàng có biên lợi nhuận mỏng như trái cây tươi, khoản phụ phí này không chỉ "nuốt trọn" lợi nhuận mà còn gây thâm hụt vào vốn của doanh nghiệp. Các mặt hàng cần container lạnh như rau quả và thủy sản đang chịu tác động nặng nề nhất.

Để đạt mục tiêu xuất khẩu 73 - 74 tỷ USD trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động đàm phán chia sẻ rủi ro với đối tác và giãn tiến độ đơn hàng tại các vùng rủi ro.

Chiến lược then chốt hiện nay là dồn lực sang các thị trường có cước phí ổn định hơn như Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc) và ASEAN, đồng thời tận dụng tối đa công suất của các nhóm hàng chế biến sâu để gia tăng giá trị cạnh tranh.

Minh Phương