Nón lá Sai Nga – Niềm tự hào của người dân đất Tổ

Nằm bên dòng sông Thao hiền hòa đỏ nặng phù sa, bao đời nay người dân xã Sai Nga vẫn cần mẫn và tỉ mỉ với nghề làm nón lá truyền thống. Cũng bởi vậy, mà nhắc tới làng nghề nón lá Sai Nga, người ta thường nghĩ ngay tới câu ca quen thuộc:

Hỡi ai đi ngược về xuôi

Muốn đội nón đẹp thì về Sai Nga.

Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, nghề nón lá Sai Nga xuất hiện chính thức và phát triển mạnh mẽ từ khoảng những năm 1950.

Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, nghề nón về đây bén duyên và tặng cho người dân trong làng thêm nghề sinh nhai, và trong nhiều năm qua nghề làm nón Sai Nga tiếp tục phát triển, góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương.

Tuy vậy, khác với các làng nghề làm nón truyền thống khác, các nghệ nhân làm nón ở Sai Nga đã khéo léo khi sử dụng lá cọ, một loại cây đặc trưng của vùng đất trung du làm nón. Bởi vậy, những chiếc nón lá nơi đây thường có nét đẹp thanh tú, hài hoà mà bình dị.

Tiếp tục hỏi thăm các nghệ nhân làm nón lâu năm trong làng, chúng tôi được biết để làm ra một chiếc nón người nghệ nhân phải trải qua rất nhiều công đoạn như: tìm chọn nguyên vật liệu, làm vanh, là lá, quay khâu, nức, nhôi, sấy…

Sau khi người thợ xếp từng lá vào vòng nón, một lớp mo tre và một lớp lá nữa rồi khâu. Khâu là một công đoạn rất khó bởi không khéo là rách lá. Thông qua bàn tay của người nghệ nhân cầm kim đưa nhanh thoăn thoắt từng mũi khâu thẳng đều từ vòng trong ra vòng ngoài. Sau khi khâu xong, cũng là lúc các nghệ nhân tìm cách trang trí cho tác phẩm của mình.

Giữa hai lớp lá mỏng, những hình hoa lá, hình bóng đôi, nét kiến trúc cổ kính được cài vào nón lá như những lời nói lặng thầm đầy thi tứ gửi gắm trong tác phẩm của mình.

Đặc biệt, một chiếc nón đẹp phải đảm bảo mái nón phẳng phiu, đường khâu mượt mà, những vết khâu trải trên mỗi vành theo những khoảng cách đều tăm tắp.

Nếu trước đây, làm nón tại Sai Nga chỉ là nghề phụ nhưng đến nay nghề làm nón lá đã giúp người dân trong làng có thêm thu nhập và được công nhận làng nghề truyền thống. Đặc biệt, từ khi có đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai đi qua, nón lá Sai Nga đã trở thành sản phẩm du lịch, là món quà độc đáo cho du khách mỗi khi đến với làng nghề.

Một chiếc nón được hoàn thành phải mất khoảng 3 tiếng đồng hồ, muốn nón được trắng hơn, khi làm xong sẽ hơ qua diêm sinh. Về sản phẩm, hiện nay người dân trong xã chủ yếu làm 2 loại: nón kỹ với giá 55.000 - 60.000 đồng/chiếc, nón thưa có giá 25.000 - 40.000 đồng/chiếc. Bình quân mỗi năm cả làng sản xuất ước đạt hơn 600.000 chiếc nón, doanh thu hàng chục tỷ đồng.

Cũng theo bà Phùng Thị Hoa Lê, giám đốc TTXTDL, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Phú Thọ cho biết: “Khác với những chiếc nón lá tại các làng nghề truyền thống khác, các nghệ nhân Sai Nga đã thổi hồn vào vào chiếc nón lá thông qua hình ảnh đặc trưng về quê hương Phú Thọ: như cổng Đền Hùng, rừng cọ, đồi chè, …điều đó đã mang đến cho chiếc nón lá Sai Nga một diện mạo mới đầy màu sắc và cuốn hút.

Đó là sự kết hợp mềm dẻo, khéo léo của đôi bàn tay nghệ nhân cùng với óc thẩm mỹ để nâng tầm chiếc nón lá giàu giá trị Chân - Thiện - Mỹ, đáp ứng nhu cầu mua về, chất lượng quà tặng thu hút du khách mỗi khi có dịp ghé tahmw mảnh đất Phú Thọ”…

Những ngày đầu tháng bảy nóng bức, có dịp về thăm làng nghề nón lá Sai Nga, đâu đâu chúng tôi cũng bắt gặp những khoảng sân phủ kín màu xanh của lá cọ, tre nứa đã chẻ sẵn.

Dù vất vả nhưng người dân trong làng ai ai cũng muốn bám chặt lấy nghề làm nón. Nó như thứ của hồi môn quý báu cho con gái trước khi về nhà chồng. Có nhiều nghề sẽ bị quên lãng theo thời gian, nhưng khi nào còn người trên đất Sai Nga thì nghề làm nón vẫn tồn tại. Và hơn thế nữa nghề sẽ còn được lưu truyền đi cả các làng lân cận.

Tạm biệt những người dân xã Sai Nga, khi ra về chúng tôi vẫn ấn tượng mãi với hình ảnh các bà, các mẹ, các chị ngồi quây quần dưới hiên nhà khâu nón lá. Khung cảnh đó để lại cho chúng tôi một cảm giác thư thái, bình yên trên vùng quê hương đất Tổ.   

Huyền Chi