Niềm tin số - Hạ tầng chiến lược quyết định sự tăng trưởng tài chính trong kỷ nguyên AI

Ngày 12/5, tại Hà Nội, diễn đàn “Digital Trust in Finance 2026” với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI)” đã diễn ra với sự tham gia của nhiều lãnh đạo bộ, ngành và chuyên gia.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng nhấn mạnh, nếu dữ liệu được coi là nhiên liệu thì niềm tin chính là "hạ tầng mềm" quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, sự phát triển của tài chính số sẽ không thể bền vững nếu thiếu đi nền tảng niềm tin từ người dùng.

Sự bùng nổ của AI mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đi kèm những rủi ro. Theo ông Tùng, rủi ro hiện nay không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà đã chuyển mạnh sang yếu tố con người. Các phương thức lừa đảo sử dụng AI và Deepfake để giả mạo danh tính đang trở nên rất khó nhận diện.

Ông Nguyễn Mạnh Tường, đại diện Tập đoàn MoMo đã chia sẻ những con số báo động. Năm 2025, Việt Nam thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Số vụ tấn công sử dụng Deepfake tăng tới 2.100% trong năm 2024. Khoảng 82% thư điện tử lừa đảo hiện nay được tạo ra bằng AI.

Đáng chú ý, lừa đảo trực tuyến đã trở thành một "ngành công nghiệp có tổ chức" xuyên biên giới, đánh trực tiếp vào tâm lý và cảm xúc của nạn nhân.

Đại diện Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết, theo Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP và giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%.

Để hiện thực hóa điều này, ngành tài chính đang triển khai nhiều giải pháp mạnh mẽ. Trong đó, dành tối thiểu 3% tổng chi ngân sách cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo Nghị quyết số 05 của Chính phủ nhằm bảo đảm tính minh bạch và an toàn. Đẩy mạnh các hệ thống công nghệ quy mô lớn như hải quan số, thuế số và hệ thống KRX cho thị trường chứng khoán.

Một điểm mới trong cách tiếp cận an ninh tài chính là việc chuyển từ phòng ngự thụ động sang chủ động kiến tạo niềm tin. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng khẳng định, cần phải bảo vệ cả hệ thống lẫn người dùng, thực hiện cảnh báo và ngăn chặn sớm.

Theo đại diện MoMo, hệ thống hiện không chỉ phát hiện giao dịch bất thường mà còn phân tích ngữ cảnh, hành vi và thời điểm giao dịch để đưa ra cảnh báo phù hợp, tạo “khoảng dừng” giúp người dùng cân nhắc lại trước khi chuyển tiền.

Thống kê của doanh nghiệp cho thấy cứ 1.000 người dùng nhận được cảnh báo thì có tới 995 người dừng giao dịch để kiểm tra lại. Mỗi ngày, hệ thống cảnh báo khoảng 44 tỷ đồng có nguy cơ bị lừa đảo, tương đương khoảng 15.000 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, đại diện MoMo cũng cho rằng các tổ chức tài chính hiện chỉ nhìn thấy “phút thứ 89 của bộ phim dài 90 phút”, bởi phần lớn quá trình thao túng nạn nhân đã diễn ra trước đó trên mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc qua điện thoại. Vì vậy, dữ liệu và tín hiệu cảnh báo cần được kết nối liên ngành giữa lĩnh vực tài chính, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và các nền tảng công nghệ để chia sẻ cảnh báo rủi ro theo thời gian thực.

Minh Phương