Những nghệ nhân Dao Tiền “giữ hồn” nghề truyền thống

Tôi ngồi lặng bên nghệ nhân Bàn Thị Liên, một người phụ nữ Dao Tiền ngoài 50 tuổi, đang tỉ mỉ se từng sợi lanh. Đôi bàn tay thô ráp, gầy guộc do quanh năm lao động, cày cấy mùa màng và cũng chính đôi bàn tay ấy đã và đang tạo nên những họa tiết, hoa văn đẹp đến nao lòng người.

Nghệ nhân Bàn Thị Liên kể: “Các thiếu nữ trước khi lấy chồng đều được các bà, các mẹ dạy cách thêu thùa từ những công đoạn đơn giản đến phức tạp để chuẩn bị trang phục ngày cưới cho bản thân. Người phụ nữ Dao Tiền coi việc truyền dạy nghề thêu và in sáp trên vải cho thế hệ sau như một cách để giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hóa”…

Trên nền màu chàm giản dị những hoa văn tinh tế được người phụ nữ Dao tiền thêu lên khéo léo bằng những sợi chỉ màu rực rỡ và tinh tế, nét chấm bằng sáp ong tạo nên những hình hoa văn đặc biệt không thể trộn lẫn với bất kỳ dân tộc nào khác. Và có lẽ, những ai có dịp theo dõi quá trình dệt vải, tạo hoa văn bằng kỹ thuật vẽ sáp ong, chiêm ngưỡng và chạm vào những hoa văn, thổ cẩm mới thấy thật khâm phục những người phụ nữ Dao tiền ở vùng cao. Hằng ngày, họ vẫn lặng lẽ sống, canh tác, sản xuất nông nghiệp và cùng dệt nên những tác phẩm nghệ thuật trên trang phục bằng tất cả sự dịu dàng, khéo léo được truyền từ những thế hệ đi trước.

Từng sợi lanh trắng được kéo dài, đều đặn đan xen thành tấm vải mịn màng, như chứa đựng cả câu chuyện về sự kiên trì, bền bỉ của người phụ nữ vùng cao. Giữa nhịp sống hối hả, hình ảnh ấy khiến tôi chợt lặng người, nhận ra những giá trị giản dị mà bền bỉ nhất vẫn luôn âm thầm tồn tại.  

Ở một góc khác, một người nghệ nhân khác cũng đang chăm chú vẽ sáp ong lên nền vải lanh. Chiếc bút sáp tự chế nằm gọn trong tay chị, chấm từng nét hoa văn lên vải. Những đường nét uyển chuyển, từ những cánh hoa mềm mại đến những hình khối biểu tượng của núi rừng, dần hiện lên như một bức tranh sống động, kể câu chuyện của người Dao Tiền qua từng họa tiết.

"Hoa văn trên mỗi tấm vải không phải ngẫu nhiên mà có. Đó là những biểu tượng của sự trù phú, no ấm, là lời chúc cho hạnh phúc và sức khỏe, hay là dấu ấn của một mùa màng bội thu. Mỗi tấm vải đều mang theo câu chuyện riêng, một phần ký ức và ước mơ của người Dao Tiền", người nghệ nhân chia sẻ với đôi mắt ánh lên sự tự hào. 

Những người phụ nữ như nghệ nhân Liên không chỉ dệt lanh, vẽ sáp ong mà còn đang âm thầm gìn giữ bản sắc của dân tộc mình. Họ hiểu rằng, những giá trị này nếu không được trân trọng sẽ dần phai nhạt trước sự xâm lấn của đời sống hiện đại.  

Có dịp tham gia tại Hội chợ Mùa thu 2025, chị Nguyễn Thị Quyết (phường Đông Ngạc, TP. Hà Nội) vô cùng ấn tượng khi được các nghệ nhân hướng dẫn tận tay các bước in sáp ong lên vải: “Mình đã hiểu hơn về nghề truyền thống in sáp ong, sau khi được lắng nghe nghệ nhân giải thích nguyên liệu làm ra những sản phẩm này đều đến từ thiên nhiên và có lịch sử lâu đời. Đối với mình, việc bảo tồn di sản chính là giữ gìn cội nguồn và hy vọng các bạn trẻ cũng sẽ quan tâm tới văn hóa dân tộc” – Chị Quyết chia sẻ.

Nhìn những tấm vải lanh được hoàn thiện, tôi hiểu rằng, đó không chỉ là thành quả của một công việc, mà là kết tinh của tình yêu, sự kiên nhẫn và niềm tự hào dân tộc của người Dao Tiền. Đằng sau mỗi sản phẩm thủ công ấy là cả một câu chuyện dài, một hành trình về gìn giữ bản sắc. 

Giữa những đổi thay không ngừng, họ vẫn lặng lẽ sống và làm việc như những người kể chuyện thầm lặng, để những giá trị của cha ông còn mãi mãi trường tồn theo thời gian. Tôi rời đi khỏi không gian ấy mà lòng vẫn lưu luyến, bâng khuâng một cảm xúc khó gọi tên. Ở đó, những đôi tay cần mẫn đang dệt nên không chỉ những tấm vải lanh, mà cả những ước mơ và niềm tự hào dân tộc, để thế hệ sau không bao giờ quên đi nguồn cội.

Văn Toàn (bài, ảnh)