Những dấu hỏi khi các “ông lớn” lần lượt trượt thầu

Khi các “ông lớn” lần lượt trượt thầu

Trước tiên, không thể không nhắc tới gói thầu Xây dựng cao tốc TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành đoạn qua tỉnh Bình Phước (dự toán hơn 866 tỷ đồng) đã gây xôn xao dư luận hồi đầu tháng 5, khi Tập đoàn Sơn Hải cùng nhiều “ông lớn” khác cùng bị trượt thầu vì hồ sơ dự thầu “không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật”.

Yêu cầu “kỹ thuật” tiếp tục được viện dẫn để loại bỏ liên danh các nhà thầu lớn như Liên danh Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) - CTCP Công nghệ tự động Tầm Nhìn tại gói thầu số 20, cung cấp và lắp đặt thiết bị hệ thống giám sát điều hành giao thông cho dự án cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây, có dự toán hơn 184 tỷ đồng.

Tương tự, tại Gói thầu số 32 cung cấp và lắp đặt thiết bị hệ thống giám sát điều hành giao thông thuộc dự án thành phần đoạn Mai Sơn – Quốc lộ 45, có dự toán 217 tỷ đồng, Liên danh Công ty TNHH MTV Ứng dụng Công nghệ mới và Du lịch - Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) - Công ty CP Đầu tư công nghệ và Giải pháp TFS - Công ty TNHH MTV Ứng dụng công nghệ cao đã bị đánh trượt.

Kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu TB01 Mua sắm và lắp đặt thiết bị cho hệ thống ITS, ETC và KTTTX (bao gồm thiết kế bản vẽ thi công) thuộc Dự án thành phần Đầu tư xây dựng đoạn Quốc lộ 45 - Nghi Sơn cũng bị đặt câu hỏi khi Liên danh Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) - Công ty CP Công nghệ tự động Tầm Nhìn bị loại bởi “không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật”.

Tranh cãi, khiếu kiện kéo dài

Đều là những doanh nghiệp lớn trong ngành, xây dựng được tên tuổi, uy tín qua các công trình, dự án lớn, tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít lần các “ông lớn” bị đánh trượt tại những gói thầu lớn thuộc các dự án đầu tư công. Nhiều lần, các doanh nghiệp gửi kiến nghị tới chủ đầu tư và nhà tài trợ vốn đưa ra lý do trượt thầu không thoả đáng, dự án thì bị kéo dài thời gian chờ giải quyết khiếu nại, ảnh hưởng tới tiến độ triển khai, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí.

Đơn cử như việc Sơn Hải liên tục kiến nghị qua lại với Ban QLDA tỉnh Bình Phước về kết quả đấu thầu gói thầu Xây dựng cao tốc TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành đoạn qua tỉnh Bình Phước. Những tranh cãi trái chiều chỉ tạm lắng xuống khi Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu lập tổ công tác liên Bộ Tài chính - Xây dựng tiến hành kiểm tra công tác đấu thầu ở gói thầu này, báo cáo trước 10/6.

Câu chuyện cũng không khác mấy ở Gói thầu TB01 Mua sắm và lắp đặt thiết bị cho hệ thống ITS, ETC và KTTTX (bao gồm thiết kế bản vẽ thi công) thuộc Dự án thành phần Đầu tư xây dựng đoạn Quốc lộ 45 - Nghi Sơn. Tính đến ngày 02/6, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận 4 lượt kiến nghị của 3 nhà thầu sau khi công bố kết quả lựa chọn nhà thầu. Chủ đầu tư đã phúc đáp 3 lượt kiến nghị, trong đó cơ bản bảo lưu kết quả đánh giá HSDT đã công bố.

Điểm chung của những gói thầu này là đơn vị trượt thầu nêu nghi vấn về những tiêu chí kỹ thuật không rõ ràng, dễ bị lạm dụng, kèm theo một số đòi hỏi “hiếm gặp” trong thông lệ đấu thầu hay những lỗi hành chính nhỏ, có dấu hiệu “cài cắm”… Theo các nhà thầu này, những lý do mang tính áp đặt, thiếu khách quan có thể đã và đang trở thành cái cớ để cố tình loại bỏ nhà thầu thực lực?

Thậm chí, dù những bất cập trong quá trình đánh giá, chấm thầu đã được chỉ rõ, những cuộc đối thoại giữa doanh nghiệp – các Ban QLDA – cơ quan thẩm định có khi vẫn chỉ dừng lại ở trên giấy mà không có hành động cụ thể nào cả, kết quả lựa chọn nhà thầu đôi khi vẫn không có gì thay đổi. Phải chăng tiếng nói của các doanh nghiệp uy tín đang bị xem nhẹ?

Nhìn thẳng vào những góc khuất

Những lùm xùm tranh cãi, thậm chí là khiếu kiện kéo dài liên quan tới công tác đấu thầu thời gian qua, không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đối với nhà thầu, Nhà nước mà còn kìm hãm tiến độ phát triển hạ tầng quốc gia, làm suy giảm niềm tin của người dân. Sự thiếu minh bạch và cơ chế xử lý khiếu nại yếu kém là điểm nghẽn lớn nhất phải được giải quyết kịp thời, khẩn trương và toàn diện.

Phát biểu về việc sửa đổi một số điều của các luật liên quan đấu thầu, ngày 17/5, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, vướng mắc còn tồn tại, kể ra hàng loạt “tội” của đấu thầu: “Tội nặng lắm. Tội chậm tiến độ phát triển, chậm công trình, chất lượng kém, tội hư hỏng, mất cán bộ và không tiết kiệm”. Theo Tổng Bí thư, để đạt được mục tiêu đấu thầu hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ và có những công trình tốt, phải “chữa được” những “bệnh” này.

Thảo luận tại tổ trong khuôn khổ họp Quốc hội ngày 23/11/2024, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng nêu vấn đề: “Ta cái gì cũng đấu thầu cả nhưng cuối cùng quân xanh, quân đỏ, kỷ luật liên tục. Làm sao phải rút ra quy luật này chứ?”. Người đứng đầu Chính phủ quán triệt các chủ đầu tư phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong đấu thầu, chống ngay từ phương pháp, cách làm. Những nhà thầu làm tốt thì ưu tiên giao triển khai giai đoạn tiếp theo, công trình, dự án tiếp theo.

Góp ý cho Luật Đấu thầu sửa đổi tại nghị trường, đại biểu quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) có ý kiến: “Tôi biết một số nơi đấu thầu hoài nhưng chỉ một nhà thầu trúng liên tục. Giá trúng thầu chỉ thấp hơn so với giá chủ đầu tư đưa ra có 1%. Đấu thầu liên tục như thế thì Nhà nước chả được lợi gì, mất thời gian, tiền của” - ông Hòa nói và đặt câu hỏi liệu có móc nối giữa chủ đầu tư và nhà thầu trong thời gian qua?

Một chuyên gia kinh tế nhìn nhận tình trạng thiếu minh bạch, thậm chí có “lót tay” hay “lại quả” tuỳ thuộc từng dạng dự án, từng gói thầu nhất định. Nếu tổ chức đấu thầu công khai, minh bạch kèm theo kiểm soát tốt, đội ngũ cán bộ thực thi tốt thì sẽ góp phần hạn chế, tiến tới chấm dứt tình trạng này.

“Đã có những vụ việc bị phanh phui, một số cá nhân bị đưa ra xử lý, song vẫn còn tình trạng thiếu minh bạch trong đấu thầu. Để hạn chế những dấu hiệu tiêu cực, khuất tất, giải pháp là đấu thầu công khai, mọi quy trình phải hết sức minh bạch, rõ ràng sau đó kiểm soát dòng tiền thật kỹ lưỡng. Đặc biệt, nên tăng cường cơ chế giám sát, kiểm soát người trong cuộc để phát hiện kịp thời những dấu hiệu tiêu cực, trường hợp cần thiết phải sử dụng nghiệp vụ điều tra” – vị chuyên gia này nêu giải pháp.

Tiến Vinh