Nhọc nhằn đời muối của những diêm dân Hòn Khói

Để làm ra được hạt muối theo cách thủ công, hàng ngày, bà con diêm dân của Hòn Khói (xã Ninh Hải, thị xã Ninh Hoà, tỉnh Khánh Hòa) phải trải qua một quy trình khá vất vả. 

Bước lên từ ruộng muối, diêm dân Lê Văn Bảy (xã Ninh Hải) chia sẻ: “Ngay từ sáng sớm, chúng tôi đã phải ra đồng để đổ nước biển đã được lọc từ hôm trước lên các ô phơi cho kịp nắng. Nghe chừng có vẻ đơn giản nhưng phải có kinh nghiệm mới có được những mẻ muối khô trắng tinh. Nếu đổ quá nhiều, muối ngập nước không khô và khó có thể thu hoạch, muối phải làm trong ngày không để qua đêm. Do đó, chúng tôi luôn đi từ sáng sớm và trở về nhà vào lúc ban đêm”.

“Diêm nghiệp” thứ nghề cơ cực, nhọc nhằn nhất nhì trên đời. Nhiệt độ ngoài trời có thể lên đến hơn 40 độ C, nhưng trên những ô ruộng muối còn là nước biển giờ đã kết tinh thành những hạt muối lấp lánh. Bất chấp cái nắng như rang của thời tiết, những diêm dân vẫn phải phơi mình dưới mặt trời, dụng cụ bảo hộ của họ chỉ là những chiếc khẩu trang, gang tay và chiếc nón đơn sơ. 

Đứng bên cánh đồng muối Hòn Khói, diêm dân Bùi Hoàng Lam (xã Ninh Hải) nhẩm tính: “Nghề muối rất vất vả, hoàn toàn đều dựa vào thời tiết và con người. Thời điểm sản xuất được nhiều muối nhất trong năm là từ tháng 4 đến tháng 7, đây là những tháng nắng nóng cao điểm nhất. Thu nhập mỗi ngày cũng chỉ dao động từ 50-100 nghìn đồng/ ngày. Giờ làm muối thường vào khung giờ 2 buổi: sáng sớm tinh mơ (từ 4 giờ - 9 giờ) và buổi chiều muộn (từ 15 giờ 30 - 19 giờ)”.

Cũng như nhiều diêm dân ở các vùng khác, đứng trước cơ chế thị trường, giá muối đã hạ rất nhiều nên thu nhập cũng bị sụt giảm đáng kể. Giọt mồ hôi đổ ra biết bao nhiêu mà chẳng thể sống được với nghề. Rõ ràng đây là nghề chính được truyền lại từ đời này qua đời khác nhưng lại chỉ được coi là nghề thu nhập phụ. Vì vậy, trên khắp cánh đồng muối chẳng thấy bóng dáng một thanh niên trai tráng, tất cả chỉ có người già hết tuổi lao động. 

“Nghề cha truyền con nối mà chẳng thể tạo ra sự sung túc, no đủ nên chẳng mấy ai còn mặn mà”, diêm dân Bùi Hoàng Lam nhấn mạnh. 

Hiện nay, giá muối giảm sút cùng với khí hậu biến đổi thất thường nên diêm dân Hòn Khói liên tục gặp khó khăn. Cuộc sống của diêm dân cứ lao đao dù làm ra một loại gia vị không thể thiếu trong mỗi gia đình. Do đó, diêm dân nơi đây đã sản xuất thêm hai loại muối mới là muối phủ bạt và muối tinh Nhật Bản.

Không giống với loại muối truyền thống, muối phủ bạt có diện tích từ 1ha trở nên và được làm từ những ruộng muối lớn, sau khi đã phủ bạt sẽ để khoảng 5 tháng rồi thu hoạch. Mỗi ruộng muối phủ bạt ước tính thu về khoảng 500 tấn muối mỗi năm. Quy trình sản xuất muối tinh của Nhật Bản lại có phần cầu kỳ, phức tạp hơn như: thay vì là nền đất thì ruộng muối phải được lát gạch, đổ nước biển vào và phơi nắng từ 7 - 8 ngày mới thu hoạch, muối lúc này chưa được gọi là thành phẩm mà được đem đi xay mịn và tiếp tục đem đi phơi nắng cho đến khi đạt yêu cầu.

Được coi là cánh đồng muối lớn nhất Việt Nam với diện tích khoảng 400 ha, mỗi năm cung cấp cho thị trường khoảng 30.000 tấn muối các loại. Không những vậy, những “núi” muối trắng tinh còn tạo nên một địa điểm du lịch hấp dẫn đặc trưng cho vùng đất miền biển này.

Ngày 26/7/2021, tỉnh Khánh Hòa cũng đã ban hành Quyết định 2142 về “phê duyệt Đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối giai đoạn 2021-2030 trên địa bàn tỉnh”. Đề án sau khi phê duyệt đã trở thành động lực cho diêm dân, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và đa dạng hóa các loại sản phẩm về muối, đáp ứng nhu cầu muối trong nước, hướng đến xuất khẩu muối và tạo việc làm, nâng cao thu nhập, ổn định đời sống của người dân làm muối.

Quốc An