Nguồn lực 1 triệu tỷ đồng và bài toán "khơi thông" điểm nghẽn đầu tư công năm 2026

Nguồn lực hơn 1 triệu tỷ đồng và động lực dẫn dắt tăng trưởng kinh tế

Theo quy định của Luật Đầu tư công và các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư vốn ngân sách nhà nước năm 2026 cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương với tổng mức 995.348,05 tỷ đồng, cao hơn khoảng 93 nghìn tỷ đồng so với kế hoạch vốn năm 2025.

Trong tổng kế hoạch này, vốn ngân sách trung ương là 345.121,45 tỷ đồng, trong đó vốn trong nước là 327.440,122 tỷ đồng và vốn nước ngoài là 17.681,328 tỷ đồng. Trong khi đó, vốn ngân sách địa phương là 650.226,6 tỷ đồng.

Theo số liệu cập nhật đến thời điểm báo cáo, kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương do các địa phương giao tăng so với kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao là 12.932,5 tỷ đồng. Đồng thời, kế hoạch vốn các năm trước được phép kéo dài là 330,3 tỷ đồng, gồm 246,2 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 84,1 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. 

Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 tính đến thời điểm báo cáo là 1.008.610,9 tỷ đồng.

Các chuyên gia nhận định, đầu tư công không chỉ đóng góp trực tiếp vào GDP mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa sâu rộng tới toàn bộ nền kinh tế. TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng: “đầu tư công không chỉ tạo ra đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng thông qua hoạt động xây dựng và phát triển hạ tầng, mà còn mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế về mặt địa lý, thời gian và quy mô thị trường. Khi các dự án hạ tầng trọng điểm hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm nay và năm tới, hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế sẽ ngày càng rõ rệt”.

Khi các công trình hạ tầng giao thông, logistics hay đô thị khi được hoàn thiện sẽ giúp rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận chuyển và cải thiện khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn thúc đẩy thương mại, dịch vụ và du lịch phát triển.

Đồng thời, hệ thống hạ tầng được nâng cấp cũng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo nền tảng để thu hút thêm dòng vốn đầu tư tư nhân cũng như đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.

Vẫn theo ông Bình, khi hạ tầng được cải thiện, nhiều khu vực trước đây còn hạn chế về khả năng kết nối sẽ có cơ hội trở thành những không gian phát triển mới. Các khu công nghiệp, khu đô thị và trung tâm dịch vụ có thể hình thành tại những địa bàn này, góp phần thúc đẩy quá trình đô thị hóa, mở rộng thị trường lao động và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh đầu tư công còn có tác dụng kích thích tổng cầu trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động và nhu cầu bên ngoài chưa thực sự phục hồi mạnh. Khi các dự án đầu tư công được triển khai, nhiều ngành nghề liên quan như xây dựng, vật liệu, cơ khí, vận tải hay dịch vụ hỗ trợ cũng được hưởng lợi, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và thu nhập của người lao động.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, tính toán của ngành thống kê cho thấy, mỗi 1% vốn đầu tư công được giải ngân thêm có thể giúp GDP tăng khoảng 0,06 điểm phần trăm. 

"Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công sẽ tạo dư địa đáng kể cho tăng trưởng, đồng thời kích thích các ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ liên quan phát triển", bà Hương cho biết.

Dù nguồn lực rất lớn nhưng áp lực giải ngân trong năm 2026 là không hề nhỏ. Tính đến hết tháng 2/2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 5,6% kế hoạch. Nhiều chuyên gia và cơ quan quản lý đã chỉ ra những "điểm nghẽn" cần khơi thông.

Trong đó, vướng mắc về thể chế và thủ tục. Năm 2026 là năm chuyển tiếp khi nhiều văn bản pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực, gây lúng túng trong giai đoạn đầu triển khai. Nhiều dự án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục, điều chỉnh quy hoạch hoặc gia hạn hiệp định vay (đối với vốn ODA).

Về giải phóng mặt bằng, đây vẫn là khó khăn phổ biến nhất, trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ thi công của các dự án trọng điểm. Biến động giá và nguồn cung vật liệu, việc triển khai đồng loạt nhiều công trình lớn dẫn đến nguy cơ thiếu hụt và tăng giá nguyên vật liệu xây dựng.

Cuối cùng là tâm lý e ngại trách nhiệm, TS. Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), chỉ ra rằng tâm lý "sợ sai" của một bộ phận cán bộ vẫn là rào cản lớn, khiến việc triển khai dự án tại một số địa phương chưa đạt hiệu quả.

Chuyên gia đề xuất giải pháp "hóa giải" khó khăn

Để đầu tư công thực sự trở thành động lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026, các chuyên gia đề xuất cần có những hành động quyết liệt.

TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, cần tiến hành rà soát toàn diện quá trình chuẩn bị và thực hiện các dự án đầu tư công, từ khâu quy hoạch, thiết kế đến tổ chức triển khai. Ngay từ đầu phải xác định rõ trách nhiệm giải trình theo nguyên tắc “ba rõ”: rõ người, rõ việc và rõ trách nhiệm ở từng khâu của dự án.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản trị các dự án đầu tư công theo hướng hiện đại, áp dụng các phương pháp quản lý tiên tiến và công cụ đánh giá rủi ro theo thông lệ quốc tế.

Việc công khai, minh bạch thông tin về dự án trước, trong và sau khi thực hiện sẽ giúp tăng tính giám sát của cộng đồng, qua đó góp phần bảo đảm tiến độ cũng như hiệu quả đầu tư. Cần sự chủ động của chính quyền địa phương trong việc vượt qua tâm lý sợ sai, nâng cao trách nhiệm điều hành để đầu tư công phát huy vai trò dẫn dắt kinh tế.

Bên cạnh đầu tư công, các kênh đầu tư khác như vàng, chứng khoán và bất động sản cũng đang đứng trước những cơ hội mới khi kinh tế vĩ mô ổn định và dòng vốn FDI tiếp tục đổ vào Việt Nam.

Tuấn Kiệt