Người nghệ nhân giữ mạch nối ký ức vùng non nước Cao Bằng

Những tấm giấy mang hơi thở của đất, của người

Tại Hội chợ mùa Thu lần thứ I – năm 2025, nghệ nhân Nông Thị Kính - Người đã gắn bó hơn 36 năm với nghề làm giấy bản truyền thống kể với chúng tôi về công việc làm thêm của mình sau những giờ đồng áng.

Nghệ nhân Kính chia sẻ rằng, nghề làm giấy bản không hề đơn giản, nhưng với bà con nơi đây, đó không chỉ là công việc, mà là một phần của đời sống văn hóa, là cầu nối giữa thế hệ cũ và thế hệ mới. Những tấm giấy bản không chỉ đơn thuần là vật phẩm thủ công mà còn là nơi gửi gắm tri thức, tín ngưỡng và tình cảm cộng đồng.

Đầu tiên là công đoạn lột bỏ vỏ đen bên ngoài và giữ lại lớp thân màu trắng bên trong. Tiếp đến, phần thân màu trắng được ngâm vào nước cho mềm, sau đó mới trộn với vôi tôi trong bể chứa. Lưu ý, hỗn hợp sau đó cần ninh dừ từ hai đến ba tiếng, rồi đem ngâm ngoài suối trong 12 tiếng, mới được đem về đập nhuyễn trong khoảng 1 tiếng để chất giấy đẹp hơn. Tiếp đó, hỗn hợp được cho vào máng nước khuấy tan thành bột và trộn với chất keo từ thiên nhiên là có thể seo dung dịch trên thành từng tờ giấy. Từng tờ giấy sau đó được phơi lên đến lúc khô. Vậy là những tờ giấy bản đã được ra đời sau những công đoạn vô cùng tỉ mỉ và cẩn thận của người thợ.

“Từ nhỏ tôi đã thấy ông bà, bố mẹ làm. Lớn lên thì học theo rồi làm đến tận giờ. Giấy bản này người Nùng dùng làm trong lễ tết, viết chữ, làm vàng mã... Tùy theo mục đích mà làm giấy dày hay mỏng khác nhau”, Nghệ nhân Kính tự hào nói. 

Dù trải qua bao đổi thay, nghề làm giấy bản của đồng bào Nùng vẫn được giữ gìn như sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại. Từ đôi bàn tay khéo léo, người thợ không chỉ truyền nghề mà còn truyền lửa, tình yêu nghề, yêu văn hóa, yêu bản làng. Chính từ đó, những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn lan tỏa, tiếp nối, làm nên bản sắc bền vững của các dân tộc nơi vùng cao – mộc mạc, sâu lắng nhưng đầy tự hào.

Nghệ nhân giấy bản với những câu chuyện từ nghề truyền thống 

Trong không tại Hội chợ mùa thu 2025, nghệ nhân Nông Thị Kính tự hào giới thiệu về những tấm giấy bản bà vừa mới làm. Dù thế hệ trẻ ngày nay không còn mặn mà với nghề làm giấy bản như thế hệ trước, nhưng trong những bản làng người Nùng ở Cao Bằng, những giá trị truyền thống vẫn được gìn giữ và phát huy.

Có dịp tận mắt chứng kiến quy trình làm giấy bản truyền thống và có cơ hội tự tay trải nghiệm những công đoạn đơn giản như: giã bột giấy, seo giấy, phơi giấy...chúng tôi như lạc vào một thế giới khác - nơi có những câu chuyện độc đáo kể về giấy bản. 

Chị Lê Minh Trang - một du khách đến từ TP. Hải Phòng chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với sự tỉ mỉ và kiên nhẫn của những người nghệ nhân người Nùng tại đây. Việc được tự tay làm giấy bản đã giúp tôi hiểu rõ hơn về giá trị của những sản phẩm thủ công”…

Từ những tờ giấy bản mộc mạc, người dân Dìa Trên đã sáng tạo ra rất nhiều sản phẩm độc đáo và mang đậm nét văn hóa truyền thống như: quạt giấy, sổ tay, tranh vẽ, chữ thư pháp, hoa giấy, túi xách... 

Mỗi sản phẩm đều mang một vẻ đẹp riêng, thể hiện sự tài hoa và tâm hồn của người nghệ nhân. Đặc biệt, những sản phẩm từ giấy bản Dìa Trên được du khách nước ngoài rất yêu thích. Họ tìm đến Dìa Trên không chỉ để mua những món quà lưu niệm mà còn để khám phá một nét đẹp văn hóa độc đáo của Việt Nam.

Từ đôi bàn tay khéo léo, nghệ nhân Nông Thị Kính không chỉ truyền nghề mà còn truyền lửa, tình yêu nghề, yêu văn hóa, yêu bản làng. Chính từ đó, những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn lan tỏa, tiếp nối, làm nên bản sắc bền vững của các dân tộc nơi vùng cao – mộc mạc, sâu lắng nhưng đầy tự hào.

Nghệ nhân Kính chia sẻ: “Với tôi, đây không chỉ là một sinh kế, mà còn là niềm tự hào, một phần gắn bó sâu sắc trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng”…

Huyền Chi