Nghị quyết 80: Bước đột phá chiến lược nâng tầm văn hóa Việt trong kỷ nguyên mới

Văn hóa là "trụ cột" phát triển cùng với kinh tế, chính trị và xã hội

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam ban hành tháng 1/2026 đang được giới chuyên gia đánh giá là một "cú hích" lịch sử. Với tư duy quản trị hiện đại, Nghị quyết không chỉ định hướng mà còn lượng hóa các mục tiêu, đưa văn hóa trở thành một trụ cột độc lập và là hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Điểm đột phá đầu tiên của Nghị quyết 80 chính là sự thay đổi về mặt nhận thức vị thế của văn hóa. Thay vì chỉ được xem là "nền tảng tinh thần" như trước đây, văn hóa nay được xác định là một trong bốn trụ cột phát triển cùng với kinh tế, chính trị và xã hội.

Theo PGS.TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, việc coi văn hóa là "hệ điều tiết" là một bước tiến lớn. Điều này có nghĩa văn hóa không chỉ đi song hành mà còn tham gia điều chỉnh, định hướng các hoạt động kinh tế - xã hội đi đúng quỹ đạo bền vững.

Nghị quyết cũng đặt văn hóa ngang tầm với các lĩnh vực khác, gắn liền với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, chủ quyền văn hóa số và an ninh con người. Khác với các nghị quyết trước đây thường dừng lại ở định hướng chung, Nghị quyết 80 gây bất ngờ khi đưa ra các chỉ tiêu định lượng cụ thể và đo lường được.

Cụ thể, về nguồn lực đầu tư, Nghị quyết khẳng định bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa. Theo giới chuyên gia, đây là một đột phá lớn chưa từng có, bởi thực tế những năm qua mức chi này hầu như chưa đạt tới 1,8%.

Về đóng góp kinh tế, mục tiêu ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045. Về vị thế quốc tế, phấn đấu lọt vào Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) vào năm 2045.

PGS.TS Nguyễn Viết Chức khẳng định: "Điểm đột phá lớn nhất là văn hóa đã được lượng hóa bằng các mục tiêu cụ thể". Việc có thước đo minh bạch giúp các cơ quan quản lý tránh tình trạng làm hình thức và dễ dàng kiểm tra, đánh giá hiệu quả thực hiện.

Trả lời báo chí, NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam cho rằng đây là một “cú hích” quan trọng, mở ra nhiều cơ hội mới cho văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sỹ phát huy năng lực sáng tạo, cống hiến nhiều hơn cho đời sống tinh thần của xã hội.

Theo bà Mùi, trước tầm vóc và ý nghĩa của Nghị quyết 80, không chỉ giới văn nghệ sĩ mà đông đảo người dân - những chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa - đều kỳ vọng vào một bước đột phá thực chất, đặc biệt là sự chuyển biến từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “đầu tư” cho văn hóa. Đây là sự thay đổi rất căn bản, bởi đầu tư cho văn hóa đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào những hạn chế, những khoảng trống còn tồn tại, để có chiến lược bù đắp, nâng tầm văn hóa ngang hàng với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.

Chuyển đổi số và "sức mạnh mềm" trong kỷ nguyên mới

PGS.TS Phạm Quang Long, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội nhận định, Nghị quyết 80 tập trung tháo gỡ những "điểm nghẽn" về thể chế, tạo sự đồng bộ giữa Nhà nước và tư nhân, mở đường cho các nguồn lực xã hội cùng tham gia phát triển văn hóa. Việc hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa và xây dựng các thương hiệu quốc gia tầm cỡ quốc tế được kỳ vọng sẽ biến di sản thành tài sản kinh tế sáng tạo.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Nghị quyết 80 xác định chuyển đổi số là bước đi chiến lược. Việc số hóa toàn bộ hệ thống di sản quốc gia không chỉ giúp bảo tồn tốt hơn mà còn lan tỏa bản sắc Việt Nam ra không gian số toàn cầu.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam hoan nghênh lộ trình này và cho rằng Nghị quyết đã tạo nền tảng để Việt Nam ứng phó hiệu quả với thách thức của kỷ nguyên số. Theo ông, văn hóa lúc này đóng vai trò là "sức mạnh mềm" quan trọng trong quan hệ đối ngoại, giúp nâng tầm vị thế dân tộc trong mắt bạn bè quốc tế.

Dù đưa ra nhiều chỉ số kinh tế, nhưng các chuyên gia lưu ý rằng tinh thần cốt lõi nhất của Nghị quyết vẫn là tính nhân văn. Phát triển văn hóa cuối cùng là để phát triển con người và mang lại hạnh phúc cho nhân dân.

GS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam nhấn mạnh cần lấy sự bền vững của không gian sống và sự hài lòng của người dân làm thước đo thay vì chỉ chạy theo các con số tăng trưởng thuần túy.

Với tư duy "nói đi đôi với làm" và lộ trình triển khai cụ thể, Nghị quyết 80 được kỳ vọng sẽ tạo ra một cuộc cách mạng thực sự, khơi dậy sức mạnh nội sinh để dân tộc Việt Nam tự tin "vươn mình" trong kỷ nguyên mới.

Minh Anh