Nhà gỗ cổ truyền Văn Len – niềm tự hào của làng nghề Phúc Lộc

Nằm giữa vùng đất cố đô Hoa Lư giàu truyền thống, làng nghề mộc Phúc Lộc (phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) được xem là “cái nôi” của nghề mộc truyền thống Việt Nam. 

Tại đây, nhiều thế hệ nghệ nhân đã thổi hồn vào từng thớ gỗ, tạo nên những công trình mang đậm bản sắc văn hóa Việt. Nổi bật trong số đó là nghệ nhân Vũ Văn Vinh – người sáng lập Cơ sở Nhà gỗ cổ truyền Văn Len với tài năng lẫn sự tận tâm trong việc phục dựng và phát triển kiến trúc nhà gỗ cổ truyền.

Sinh năm 1971 tại làng nghề mộc Phúc Lộc nổi tiếng hàng trăm năm nay, nghệ nhân Vũ Văn Vinh lớn lên trong bầu không khí thấm đẫm sự lao động sáng tạo của những người thợ lành nghề. 

Theo đuổi nghề mộc từ rất sớm, ông Vinh dành nhiều năm mày mò, học hỏi và rèn luyện, đặc biệt là kỹ thuật dựng nhà gỗ cổ truyền – lĩnh vực đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về kiến trúc, văn hóa và tay nghề bậc thầy. Bởi lẽ, phục dựng một ngôi nhà cổ không đơn giản như làm tủ, bàn hay ghế, mà từng vì kèo, mộng gỗ, hoa văn chạm khắc đều phải chính xác, tinh xảo và đậm đà tinh thần văn hóa của từng vùng miền.

Từ những nỗ lực bền bỉ, nghệ nhân Vũ Văn Vinh thành lập cơ sở Nhà gỗ cổ truyền Văn Len, khiến nơi đây trở thành điểm đến tin cậy của những khách hàng muốn gìn giữ lối kiến trúc Việt xưa. Dưới bàn tay ông, nhiều công trình nhà cổ đã được phục dựng nguyên trạng, đảm bảo cả tính thẩm mỹ lẫn giá trị văn hóa.

Theo các nghệ nhân, kỹ thuật dựng nhà gỗ cổ truyền Việt Nam là một hệ thống kiến thức phức tạp, được truyền lại qua nhiều đời thợ mộc. Không chỉ là kỹ thuật xây dựng, nhà gỗ cổ truyền còn là một tác phẩm mỹ thuật. Các hoa văn chạm khắc ở vì kèo, con rường, đầu bẩy… được thực hiện hoàn toàn thủ công, mô phỏng tứ linh, tứ quý và họa tiết dân gian. Đây chính là “linh hồn" của công trình, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc và chiều sâu văn hóa cho mỗi ngôi nhà.

Dưới bàn tay và sự giám sát tỉ mỉ của nghệ nhân Vũ Văn Vinh, từng cấu kiện được chế tác theo đúng chuẩn mực cổ truyền. Nhờ đó, các công trình của Nhà gỗ cổ truyền Văn Len không chỉ đẹp ở hình thức, mà còn chuẩn về kỹ thuật, bền bỉ theo thời gian và xứng đáng là đại diện cho tinh hoa nghề mộc Phúc Lộc. Những công trình này đòi hỏi sự đầu tư lớn và trình độ tay nghề cao, nhưng cũng là minh chứng rõ ràng nhất cho uy tín và tài năng của nghệ nhân Vũ Văn Vinh.

Ông Vinh cho hay để hoàn thiện một ngôi nhà cổ đạt chuẩn, ông trực tiếp giám sát từng khâu: Chọn gỗ quý; thiết kế cấu kiện chuẩn nguyên tắc nhà cổ; phối hợp với các nghệ nhân điêu khắc gỗ trong làng, nghệ nhân đá; kiểm soát từng chi tiết chạm khắc để đảm bảo sự tinh tế và hài hòa…

“Mỗi công trình là một câu chuyện – một sự kết hợp giữa kỹ thuật, văn hóa và tinh thần tôn trọng di sản”, ông Vinh chia sẻ.

Gìn giữ di sản - phát triển nghề truyền thống trong thời hiện đại

Hiện nay, trong bối cảnh kinh tế thị trường và sự cạnh tranh ngày càng lớn giữa các làng nghề, việc giữ nghề là thách thức lớn. Song, theo nghệ nhân Vũ Văn Vinh, đây cũng là cơ hội để đổi mới và khẳng định bản sắc riêng.

Ông không chỉ gìn giữ những mẫu nhà cổ truyền thống mà còn nghiên cứu cải tiến kết cấu, sáng tạo nhiều kiểu dáng phù hợp nhu cầu hiện đại nhưng vẫn giữ tinh thần kiến trúc Việt. Bởi vậy, “Văn Len” không chỉ là một cơ sở sản xuất, mà còn là nơi kết nối quá khứ với hiện tại, đưa giá trị nhà gỗ cổ truyền đến gần hơn với đời sống đương đại.

Thành công của nghệ nhân Vũ Văn Vinh và thương hiệu “Văn Len” không chỉ là thành quả cá nhân, mà còn là niềm tự hào chung của người dân Phúc Lộc. Ông là minh chứng sống động cho tinh thần bền bỉ, sáng tạo và trân trọng di sản nghề mộc của vùng đất Hoa Lư. Nhờ những nghệ nhân như ông, làng nghề Phúc Lộc – một trong 50 làng nghề truyền thống tiêu biểu của Việt Nam vẫn tiếp tục khẳng định vị thế trong phát triển đô thị di sản Ninh Bình hôm nay.

PV