Nghệ nhân Nguyễn Văn Khuyến: Hơn nửa đời “thổi hồn” vào gỗ và bonsai

Sinh ra trong gia đình ba đời làm nghề mộc, từ năm 11 tuổi, ông Nguyễn Văn Khuyến đã lẽo đẽo theo cha – nghệ nhân Nguyễn Văn Sửu vào xưởng. Những mảnh gỗ xù xì, những thanh treo mùi nhựa mới… in hằn trong ký ức tuổi thơ ông như bản nhạc mở đầu cho cả một đời gắn bó.

“Đã là nghề cha truyền con nối thì dù khổ đến mấy cũng phải giữ”, ông vẫn cười xoà mà kể với chúng tôi rằng. Và đúng như thế, từ một xưởng mộc nhỏ bé, ông gây dựng nên Gia Nguyễn – thương hiệu gỗ thủ công vang xa. Ở đó, mỗi chiếc bàn, chiếc ghế, mỗi bức chạm rồng phượng không chỉ là sản phẩm mà còn là lời tri ân dành cho tổ nghề.

Những năm 90, khi thú chơi cây cảnh bắt đầu lan tỏa, ông Nguyễn Văn Khuyến vô tình bén duyên với bonsai. Ban đầu chỉ là sự tò mò, rồi thành đam mê, để rồi ông nhận ra: Cây cũng như gỗ, đều có thể hóa thành nghệ thuật nếu ta đủ yêu và đủ kiên nhẫn.

“Có những cây tôi uốn đến mức từ dáng đẹp biến thành… thảm họa. Người ta khuyên bỏ, nhưng tôi không nỡ. Cây như người, có lúc ngã quỵ mới đứng vững được”, ông kể, đôi mắt ánh lên sự hóm hỉnh xen lẫn quyết tâm.

Từ đó, ông kiên trì học từng dáng cơ bản: trực, lắc, xiên, bay, đổ. Để rồi sau hàng chục năm, bàn tay từng làm mộc nay lại mềm mại khi “uốn” nên những thế cây độc đáo.

Đi giữa khu vườn của ông, chúng tôi như lạc bước vào một triển lãm cây cảnh ngoài trời. Ở đó, mỗi gốc cây là một câu chuyện có cây sanh già uốn mình bên tảng đá, gợi nhớ đến sự kiên cường. Có cây ổi, cây vú sữa bình dị, qua tay ông trở nên quý phái, mang dáng hình của làng quê Việt. Thậm chí, cả trinh nữ, xương rồng – loài cây vốn ít ai nghĩ tới – cũng hóa thành bonsai độc đáo.

“Cây nào đến với tôi cũng là một cái duyên. Tôi không làm bonsai để bán cho nhanh, mà để nuôi dưỡng nó như một người bạn. Khi cây có hồn, tác phẩm mới sống lâu cùng mình”, ông Khuyến tâm sự.

Ngày ngày, người nghệ nhân tóc đã bạc ấy, tay vẫn miệt mài uốn từng cành, tỉa từng lá. Rót chén trà nóng mời chúng tôi, ông Khuyến cười hiền chia sẻ: “Làm bonsai, cái quý nhất không phải bán được bao nhiêu tiền. Mỗi cây trong vườn là một phần đời, một tri kỷ. Chúng sẽ cùng tôi đi qua tuổi già.”

Hơn 26 năm gắn bó với bonsai, hơn nửa đời giữ nghề mộc, nghệ nhân Nguyễn Văn Khuyến đã làm được điều mà không phải ai cũng làm được đó là: Đánh thức linh hồn từ gỗ, gieo sự sống vào cây. Và chính ông, bằng tình yêu với thiên nhiên, bằng đôi bàn tay tài hoa, đã trở thành biểu tượng của làng nghề Phù Đổng – mảnh đất không ngừng vươn lên, đổi thay nhưng vẫn lưu giữ hồn cốt truyền thống.

Sỹ Lam