Nghệ nhân – "Báu vật sống" và sứ mệnh níu giữ hồn cốt văn hóa dân tộc

Nghệ nhân – "Trụ cột" bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể

Các nghệ nhân được trân trọng nhìn nhận là những "báu vật sống", những người nắm giữ tinh hoa văn hóa nghệ thuật truyền thống của dân tộc. Họ đóng vai trò là kho tư liệu đồ sộ, một "cơ sở dữ liệu" sống động phản ánh và truyền dạy các giá trị văn hóa cho thế hệ sau.

Từ những làn điệu dân ca, dân vũ đến các nghề thủ công truyền thống, nghệ nhân là người nắm giữ "bí quyết" thực hành và miệt mài cống hiến theo kiểu "mưa dầm thấm lâu". Tại Hà Nội, nhờ sự đam mê của họ, nhiều loại hình nghệ thuật tưởng chừng bị lãng quên như múa Ải Lao, múa Bài bông đã được phục dựng và ghi danh.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn, nghệ nhân còn giúp di sản trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, xã hội thông qua các sản phẩm du lịch đặc sắc, giúp du khách hiểu sâu hơn về bản sắc địa phương.

Luồng sinh khí mới từ Nghị định 215/2025/NĐ-CP

Một trong những bước ngoặt lớn trong việc đãi ngộ nghệ nhân là Nghị định 215/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 17/9/2025). Nghị định này quy định nhiều chính sách hỗ trợ kinh phí sinh hoạt hằng tháng cho các Nghệ nhân Nhân dân và Nghệ nhân Ưu tú dựa trên tài năng và đóng góp của họ, thay vì bị giới hạn bởi các điều kiện khắt khe như trước đây.

Tại tỉnh Khánh Hòa, địa phương đang tích cực rà soát để áp dụng mức hỗ trợ cụ thể. Theo đó, Nghệ nhân Nhân dân dự kiến nhận 5.000.000 đồng/tháng (hệ số 10). Nghệ nhân Ưu tú dự kiến nhận 3.250.000 đồng/tháng (hệ số 6,5).

Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Thơm (Khánh Hòa) chia sẻ rằng nguồn hỗ trợ này là động lực lớn lao, giúp ông có thêm điều kiện để toàn tâm toàn ý truyền dạy nhạc cụ mã la cho giới trẻ. Tương tự, Nghệ nhân Ưu tú Mấu Quốc Tiến cũng bày tỏ mong muốn dùng kinh phí này để mua sắm thiết bị ghi âm, ghi hình các làn điệu dân ca, sử thi Raglay trong các chuyến điền dã.

Cần môi trường thực hành bền vững cho nghệ nhân

Bàn về vai trò và giải pháp phát huy giá trị của nghệ nhân, GS.TS. Lê Hồng Lý, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhấn mạnh rằng nghệ nhân dân gian giữ vai trò "trụ cột" trong việc giáo dục lòng tự hào và trách nhiệm về bản sắc dân tộc cho thế hệ trẻ. Ông cho biết, danh hiệu Nghệ nhân dân gian là sự tôn vinh tài năng sáng tạo và công lao giữ gìn bí quyết văn hóa của các tộc người.

Để nâng cao hơn nữa vai trò của họ, GS.TS. Lê Hồng Lý và ThS. Man Khánh Quỳnh Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã đưa ra các kiến nghị: Tiếp tục cụ thể hóa các quy định trong Luật Di sản văn hóa để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho nghệ nhân thực hành nghề. Cần có không gian và môi trường phù hợp để nghệ nhân có thể trao truyền kĩ năng, bí quyết cho lớp kế cận. Tăng cường các chương trình hỗ trợ và quảng bá nghệ thuật truyền thống để nghệ nhân có thêm động lực tinh thần và vật chất.

Dù đã có những chính sách hỗ trợ tích cực, thực tế cho thấy phần lớn các nghệ nhân hiện nay đều đã cao tuổi. Tại Khánh Hòa, có 34 nghệ nhân ưu tú đang sinh sống tại 26 xã, phường và việc sớm triển khai trợ cấp là điều hết sức cấp thiết để "giữ lửa" nghề.

Việc nhìn nhận đúng vai trò của nghệ nhân không chỉ là câu chuyện thực thi chính sách, mà còn là sự tri ân những người đã dành cả đời để níu giữ "linh hồn" dân tộc. Với những tín hiệu tích cực từ các Nghị định mới, hy vọng rằng các di sản văn hóa phi vật thể sẽ tiếp tục được lan tỏa, trở thành nguồn lực quý giá cho sự phát triển bền vững của quốc gia.

Minh Anh