Ngành lúa gạo đối diện thách thức kép, doanh nghiệp Việt cần chủ động thích ứng

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 5 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu tổng cộng 4,5 triệu tấn gạo. Tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu gạo trong giai đoạn này đạt 2,34 tỷ USD. Riêng trong tháng 5 năm 2025, khối lượng xuất khẩu gạo ước đạt 1,1 triệu tấn với giá trị 573,1 triệu USD.

Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 41,4% thị phần. Bờ Biển Ngà và Trung Quốc là hai thị trường lớn tiếp theo, với thị phần tương ứng là 11,9% và 10,3%.

Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu gạo ghi nhận mức tăng mạnh nhất ở thị trường Bangladesh với mức tăng phi mã 515,6 lần. Ngược lại, thị trường Indonesia giảm mạnh nhất với mức giảm 97,9%.

Bên cạnh những kết quả tích cực, từ đầu năm 2025, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đã giảm xuống mức thấp nhất trong 9 năm qua. Do đó, dù sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam vẫn tăng nhưng kim ngạch lại sụt giảm đáng kể do giá bán bình quân đi xuống. Áp lực từ nguồn cung dư thừa toàn cầu và sức mua chững lại từ các thị trường chủ lực đang khiến doanh nghiệp trong nước đối mặt nhiều rủi ro về lợi nhuận và thị phần.

Cụ thể, giá gạo 5% tấm chỉ còn 399 USD/tấn, thấp hơn 34 USD so với gạo cùng loại của Thái Lan. Giá gạo 25% tấm và 100% tấm cũng giảm mạnh, lần lượt còn 371 USD/tấn và 313 USD/tấn. Giá gạo xuất khẩu bình quân 5 tháng đầu năm 2025 ước đạt 516,4 USD/tấn, giảm 18,7% so với cùng kỳ năm 2024.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là do Ấn Độ nới lỏng lệnh hạn chế xuất khẩu gạo sau hai năm siết chặt, khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế gia tăng, tạo áp lực cạnh tranh cho các nước xuất khẩu khác, trong đó có Việt Nam. Ngoài ra, nhu cầu nhập khẩu từ các thị trường lớn như Philippines và Indonesia cũng đang giảm sút khi các nước này đã tích lũy đủ dự trữ trong năm 2024 và chờ giá giảm thêm trước khi tái nhập khẩu.

Bên cạnh đó còn đối diện với áp lực cạnh tranh gia tăng từ các quốc gia xuất khẩu gạo. Việc Ấn Độ quay trở lại thị trường với dự kiến xuất khẩu 22 triệu tấn gạo trong năm 2025, tăng 5 triệu tấn so với năm 2024, đã tạo ra sự cạnh tranh mạnh mẽ cho các quốc gia xuất khẩu gạo khác. Thái Lan và Pakistan cũng đang đẩy mạnh cung ứng để tận dụng cơ hội xuất khẩu. Điều này khiến Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn hơn, đặc biệt trong bối cảnh giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang ở mức thấp.

Liên quan đến thông tin trên, ông Huỳnh Tấn Đạt – Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, ngành lúa gạo đang đối diện thách thức kép, vừa từ thị trường vừa từ sản xuất. Do đó, thời điểm này doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt cần một cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Doanh nghiệp cũng cần lưu ý, mặc dù giá gạo xuất khẩu giảm, nhưng phân khúc gạo thơm và chất lượng cao vẫn giữ được giá ổn định. Nhiều doanh nghiệp vẫn xuất khẩu được gạo thơm, gạo đặc sản với giá 800 - 1.200 USD/tấn. Hiện nhiều hợp đồng xuất khẩu gạo đặc sản ST25 với giá hơn 1.000 USD/tấn. Điều này cho thấy, việc tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam có thể giúp ngành gạo vượt qua khó khăn hiện tại và phát triển bền vững trong tương lai.

Để đối phó với những thách thức hiện tại, ngành gạo Việt Nam cần nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống lúa chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu thị trường. Song song với đó, Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn, kỹ thuật và thông tin thị trường. Chúng ta cần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam, tăng cường quảng bá, tiếp thị để nâng cao nhận diện thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một yếu tố cấp bách cần thực hiện là đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tìm kiếm và mở rộng sang các thị trường mới, giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Theo các chuyên gia ngành nông nghiệp, với việc tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa thị trường, ngành gạo Việt Nam có thể vượt qua thách thức và phát triển bền vững trong tương lai.

Minh Anh