Ngành gỗ vượt "rào cản xanh", hướng tới mục tiêu 19 tỷ USD

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 7,1 tỷ USD, tăng 3,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, các sản phẩm gỗ chế biến, chủ yếu là đồ nội ngoại thất có giá trị gia tăng cao, đạt khoảng 4,5 tỷ USD.

Hoa Kỳ tiếp tục giữ vững vị thế là thị trường lớn nhất với kim ngạch 3,5 tỷ USD, chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Bên cạnh đó, các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, EU và Hàn Quốc vẫn duy trì sức mua ổn định, tạo đà tâm lý tích cực cho các doanh nghiệp trong nước.

Ông Hoài nhận định, dù thương mại toàn cầu còn nhiều rủi ro, nhưng việc nhiều doanh nghiệp đã có đơn hàng đến hết quý II và bắt đầu nhận đơn cho quý III là tín hiệu rất khả quan để hoàn thành mục tiêu 19 tỷ USD trong năm nay.

Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lớn khi các thị trường nhập khẩu liên tục siết chặt tiêu chuẩn. Các quy định như EUDR (Quy định chống phá rừng của EU), Đạo luật Lacey của Hoa Kỳ hay lộ trình chống mất rừng của Vương quốc Anh (dự kiến áp dụng từ 2027) đều yêu cầu khắt khe về tính hợp pháp và khả năng truy xuất nguồn gốc đến từng lô đất khai thác.

Ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình Chính sách, Tài chính và Thương mại lâm nghiệp (Tổ chức Forest Trends), nhấn mạnh: "Truy xuất nguồn gốc không còn là một lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để ngành gỗ duy trì vị thế". Hiện nay, khoảng 70% gỗ nguyên liệu nhập khẩu của Việt Nam đến từ các quốc gia có hệ thống quản trị rừng phát triển như Mỹ, EU, Canada.... Tuy nhiên, áp lực sẽ gia tăng đối với các nguồn gỗ từ khu vực ASEAN hoặc châu Phi nếu không sớm thiết lập được hệ thống xác minh tính hợp pháp.

Đồng quan điểm, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), khẳng định: "Phát triển bền vững là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây cũng là cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng hình ảnh thương hiệu gỗ Việt".

Để ứng phó với thách thức, ngành gỗ đang tập trung vào hai chiến lược trọng tâm: tự chủ nguyên liệu và chuyển đổi số. Cụ thể, Việt Nam đang mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững (FSC, PEFC) và đẩy mạnh thực thi Hiệp định VPA/FLEGT với EU.

Ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, đề xuất ứng dụng công nghệ số để minh bạch hóa toàn bộ quá trình từ khai thác đến sản phẩm cuối cùng.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng thúc đẩy xây dựng chuỗi cung ứng gỗ và nội thất hợp pháp, có trách nhiệm thông qua ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc. Hệ thống số hóa toàn chuỗi, từ khai thác rừng đến sản phẩm cuối cùng, được kỳ vọng sẽ góp phần minh bạch hóa quá trình sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của ngành.

Đáng chú ý, một yếu tố đang được cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng là sự ổn định tại khu vực Trung Đông. Ông Trần Quốc Mạnh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất khẩu Thủ công mỹ nghệ Việt Nam, cho biết các tín hiệu tích cực từ đàm phán chính trị đã giúp giá dầu hạ nhiệt, từ đó giảm áp lực chi phí logistics – vốn chiếm tỉ trọng lớn trong giá thành đồ gỗ.

Ngoài ra, nhu cầu tái thiết cơ sở hạ tầng tại Trung Đông và sức mua từ thị trường đông dân như Ấn Độ đang mở ra những cánh cửa mới cho dòng sản phẩm nội thất cao cấp của Việt Nam.

Dù chặng đường phía trước còn nhiều thách thức từ các "hàng rào kỹ thuật" xanh, nhưng với sự chủ động về nguồn nguyên liệu hợp pháp và nỗ lực minh bạch hóa chuỗi cung ứng, ngành gỗ Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng khởi sắc trong nửa cuối năm 2026.

Tuấn Kiệt