Ngành gỗ Việt Nam và bài toán thích ứng trước lộ trình EUDR

Ngày 10/2, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết vừa ban hành Quyết định số 29/QĐ-LNKL hướng dẫn tuân thủ EUDR, trong đó điểm nhấn quan trọng là việc nới lỏng yêu cầu về tọa độ địa lý. Cụ thể, đối với các lô rừng có diện tích dưới 4 ha, doanh nghiệp chỉ cần cung cấp một tọa độ GPS (ưu tiên vị trí gần trung tâm lô) thay vì phải đo đạc toàn bộ ranh giới.

Quy định này được đánh giá là bước đi thiết thực, phù hợp với thực trạng sản xuất manh mún của các hộ tiểu điền tại Việt Nam, giúp giảm đáng kể chi phí kỹ thuật mà vẫn đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc theo hệ quy chiếu WGS84 với độ chính xác tối thiểu 6 chữ số thập phân.

Theo lộ trình của Liên minh châu Âu, EUDR sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và từ ngày 30/6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. 

Tin vui cho ngành gỗ và cao su là Việt Nam đã được Ủy ban châu Âu (EC) xếp vào nhóm “quốc gia rủi ro thấp”. Với vị thế này, các lô hàng xuất khẩu từ Việt Nam chỉ phải chịu mức hậu kiểm khoảng 1%, tạo lợi thế cạnh tranh lớn về thời gian và thủ tục thông quan khi vào thị trường EU.

EUDR thiết lập một chuỗi trách nhiệm chặt chẽ từ thượng nguồn đến hạ nguồn, yêu cầu tính minh bạch tuyệt đối trong quá trình cung ứng. Các mắt xích trong chuỗi bao gồm: Chủ rừng là bên chịu trách nhiệm đầu nguồn, phải xác lập ranh giới và tọa độ địa lý của từng lô khai thác, chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp và cung cấp hồ sơ khai thác theo quy định.

Tổ chức, cá nhân khai thác gỗ có trách nhiệm xây dựng phương án khai thác gắn với tọa độ địa lý, thực hiện khai thác đúng phương án được phê duyệt, đo đếm và kê khai đầy đủ khối lượng gỗ. Sau khai thác, toàn bộ hồ sơ phải được bàn giao cho bên mua, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc theo từng lô.

Xưởng xẻ và cơ sở sơ chế chỉ được tiếp nhận các lô gỗ có hồ sơ nguồn gốc hợp lệ, quản lý nhập - xuất nguyên liệu theo từng lô, duy trì hệ thống truy xuất nội bộ và bảo đảm không pha trộn nguyên liệu có rủi ro với các lô đáp ứng yêu cầu EUDR.

Doanh nghiệp và thương lái thu mua có trách nhiệm sàng lọc nhà cung cấp, chỉ thu mua gỗ có hồ sơ đầy đủ và gắn với tọa độ lô khai thác, đồng thời chuyển giao trọn vẹn hồ sơ cho các khâu tiếp theo. Doanh nghiệp chế biến gỗ phải thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc nội bộ, bảo đảm toàn bộ nguyên liệu sử dụng có thể truy ngược về lô khai thác; với gỗ nhập khẩu, phải thu thập thông tin tọa độ từ nước xuất xứ và quản lý riêng biệt từng lô.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã đặt ra kế hoạch hành động cụ thể, trọng tâm là hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ ranh giới rừng cấp tỉnh (tính đến mốc 31/12/2020) trước ngày 31/12/2026.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý sẽ: Ban hành Hướng dẫn tuân thủ EUDR chính thức trước ngày 31/12/2025. Xây dựng nền tảng công nghệ tích hợp dữ liệu mã số vùng trồng, chứng chỉ quản lý rừng bền vững và hệ thống ảnh vệ tinh viễn thám để đối chiếu hiện trạng rừng. Thiết lập đối thoại với Trung tâm Thông tin chung (JRC) của EU để thống nhất dữ liệu bản đồ, tránh rủi ro xung đột dữ liệu từ các nguồn như Google Maps.

Mặc dù vẫn còn những thách thức về hạ tầng số hóa và định nghĩa kỹ thuật về "suy thoái rừng" (đặc biệt với gỗ cao su), nhưng việc chủ động chuẩn bị hành lang pháp lý và kỹ thuật đang giúp ngành gỗ Việt Nam tự tin giữ vững thị phần tại châu Âu.

Minh Phương