Ngành công nghiệp livestream Việt Nam còn thiếu gì để bền vững?

Từ một hình thức giải trí mang tính nhất thời, livestream đã trở thành mảnh đất màu mỡ thu hút hàng triệu người trẻ Việt theo đuổi sự nghiệp sáng tạo nội dung. Họ không chỉ “lên sóng” để trò chuyện, nhảy múa hay chơi game, mà còn xây dựng cộng đồng người theo dõi, thu hút hợp đồng quảng cáo, thậm chí trở thành nguồn thu nhập chính. Tuy nhiên, đằng sau tốc độ phát triển thần tốc ấy, ngành công nghiệp livestream tại Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy nếu muốn phát triển bền vững.

Theo báo cáo của AMPD Research và Media Partners Asia (2023), người dùng Đông Nam Á hiện dành trung bình 42% thời gian xem video trực tuyến trên TikTok, tăng mạnh so với mức 22% năm 2021. Trong đó, nội dung livestream chiếm tỉ trọng ngày càng lớn, phản ánh xu hướng tương tác thời gian thực đang lên ngôi. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng livestream cao nhất khu vực, đặc biệt với các nền tảng như TikTok Live, Facebook Live hay Shopee Live. Nhưng cũng chính vì phát triển quá nhanh, ngành livestream đang bộc lộ những bất cập về pháp lý, an sinh nghề nghiệp và tính chuyên nghiệp trong đào tạo.

Một trong những điểm yếu lớn nhất là thiếu hành lang pháp lý rõ ràng. Rất nhiều Idol, KOL, streamer hiện chưa có mã số thuế, không được đóng bảo hiểm xã hội, không có hợp đồng lao động minh bạch. Họ có thể kiếm hàng chục triệu đồng mỗi tháng, nhưng thu nhập ấy lại dễ rơi vào “vùng xám”, khó đảm bảo bền vững về lâu dài. Trong khi đó, các rủi ro về quản trị nội dung, xử phạt vi phạm, bản quyền hoặc khủng hoảng truyền thông đều chưa có cơ chế hỗ trợ đầy đủ.

Đại diện HP Media, một đơn vị chuyên đào tạo và quản lý Idol livestream, ông Nguyễn Hoàng Phụng nhận định: “Ngành livestream đang phát triển quá nhanh, trong khi các khung pháp lý, chính sách bảo vệ người làm nghề lại chưa theo kịp. Chúng tôi mong muốn có một môi trường minh bạch, nơi các Idol không chỉ được đào tạo bài bản mà còn được công nhận như những lao động chính thức – có hợp đồng, có bảo hiểm, và có quyền lợi rõ ràng như bất kỳ ngành nghề nào khác.”

Thực tế, các công ty trung gian như HP Media đang từng bước tạo ra một mô hình chuyên nghiệp và bài bản hơn cho người làm nghề livestream. Thành lập từ năm 2021, HP Media hiện đang quản lý hơn 1.500 Idol chính thức, với hệ thống hỗ trợ từ xa và trực tiếp, kết hợp giữa kỹ năng biểu diễn, xây dựng nội dung, chăm sóc cộng đồng cho đến định hướng phong cách cá nhân. Một số tài năng từng bắt đầu từ con số 0 đã đạt mốc hàng trăm nghìn người theo dõi chỉ sau vài tháng, nhờ vào lộ trình rèn luyện cá nhân hóa.

Không dừng lại ở việc đào tạo, HP Media còn không ngừng nâng cao uy tín của mình thông qua các giải đấu trong và ngoài nước. Năm 2024, công ty đã ghi tên vào Top 3 TikTok Creator Network Việt Nam, Top 3 Giải đấu Đại lý LIVE Fest khu vực, và lọt Top 4 vòng loại thế giới trong khuôn khổ Giải vô địch Đại lý METAP & APAC. Sự hiện diện ở Top 17 chung cuộc tại vòng đấu toàn cầu tiếp tục khẳng định năng lực đào tạo cũng như tiềm năng của các Idol Việt trên bản đồ livestream quốc tế. Không chỉ vậy, HP Media còn là một trong những đơn vị hiếm hoi đưa khái niệm “bảo hiểm xã hội cho Idol” vào mô hình hỗ trợ – một bước đi mang tính tiên phong trong ngành công nghiệp livestream vốn còn non trẻ và đang dần được chuyên nghiệp hóa.

Dĩ nhiên, không chỉ cần doanh nghiệp tiên phong mà còn cần cả một hệ thống chính sách đồng bộ. Nếu các cơ quan quản lý sớm ban hành quy định về thuế, lao động, nội dung cho lĩnh vực livestream, kết hợp với sự vào cuộc của các nền tảng công nghệ, doanh nghiệp trung gian và bản thân người sáng tạo, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm livestream sáng tạo hàng đầu khu vực.

Livestream không còn là công việc “cho vui”. Với hàng triệu người trẻ, đây là con đường nghiêm túc, mang lại thu nhập, sự nghiệp và cả sức ảnh hưởng. Nhưng để nó trở thành một ngành công nghiệp thật sự, có lớp nền vững chắc, minh bạch và nhân văn thì câu hỏi “còn thiếu gì?” vẫn cần được đặt ra. Không chỉ cho hôm nay mà trong cả chiến lược dài hạn cho nền kinh tế số của Việt Nam.