Ngành bán dẫn Việt và bài toán 'điểm nghẽn' từ thiết kế đến sản xuất chip

Ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử với doanh thu dự kiến đạt 24,46 tỷ USD vào năm 2025 và hướng tới 46,54 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy sự phụ thuộc lớn vào khối FDI, trong khi số lượng doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng còn hạn chế.

Tại Hội thảo quốc tế về Thiết kế, sản xuất vi mạch và công nghệ cảm biến (WEFAB 2026) diễn ra ngày 19/6 tại Hà Nội, các chuyên gia đã thẳng thắn nhìn nhận: "Điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa từ năng lực thiết kế thành sản phẩm chip thực tế. Việt Nam hiện vẫn thiếu hạ tầng thử nghiệm, sản xuất mẫu và đánh giá sau thiết kế, khiến nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp và trường đại học gặp khó khăn.

Để giải quyết bài toán này, các chuyên gia đầu ngành nhấn mạnh vào vai trò của con người và sự liên kết giữa các bên. Ông Nguyễn Anh Tuấn – Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (Bộ KH&CN) khẳng định nguồn nhân lực vừa là lợi thế, vừa là yếu tố quyết định. Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo trên 50.000 kỹ sư đến năm 2030 và đạt trên 100.000 người vào năm 2040.

PGS.TS Phạm Bảo Sơn – Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) nhấn mạnh phát triển ngành bán dẫn không thể thực hiện riêng lẻ mà cần cơ chế hợp tác mở giữa trường đại học, doanh nghiệp và nhà nước. ĐHQGHN đặt mục tiêu đào tạo 10.000 chuyên gia bán dẫn đến năm 2030.

Tương tự, PGS.TS Trương Ngọc Kiểm – Giám đốc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo ĐHQGHN đề xuất mô hình hệ sinh thái "Lab-to-Market" (từ phòng thí nghiệm đến thị trường) nhằm thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm công nghệ có giá trị.

Chính phủ Việt Nam cũng đã ban hành nhiều chính sách cạnh tranh để hỗ trợ doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực này.

Doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn được áp dụng thuế suất 10% trong vòng 15 năm, trong đó 4 năm đầu tiên được miễn thuế và 9 năm tiếp theo được giảm 50% số thuế phải nộp. Đây là mức ưu đãi cao nhất theo quy định hiện hành, trừ những trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định”, ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết.

Bên cạnh đó, để khuyến khích hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D), các chi phí phục vụ hoạt động R&D của doanh nghiệp được tính 200% khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo ông Tuấn, cơ chế này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp giảm số thuế phải nộp, từ đó có thêm nguồn lực tái đầu tư cho hoạt động nghiên cứu.

Theo đại diện Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, hiện lĩnh vực bán dẫn được miễn 100% tiền sử dụng đất. “Chính sách này không tạo nhiều tác động đối với các doanh nghiệp làm thiết kế hoặc thuê văn phòng, nhưng với các doanh nghiệp lớn như Intel, Samsung mở rộng dự án đầu tư, mức hỗ trợ có thể lên tới hàng chục triệu đến hàng trăm triệu USD do được miễn toàn bộ diện tích dự án trong suốt thời gian thực hiện, có thể kéo dài đến 70 năm”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Về chính sách hải quan, do đặc thù ngành bán dẫn yêu cầu hoạt động xuất nhập khẩu nhanh, doanh nghiệp trong lĩnh vực này được áp dụng chính sách luồng xanh trong xuất nhập khẩu. Cùng với đó, các thiết bị, máy móc, dây chuyền và nguyên liệu phục vụ hoạt động bán dẫn được miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Việt Nam cho phép nhập khẩu dây chuyền, máy móc đã qua sử dụng phục vụ đào tạo và nghiên cứu phát triển.

Việt Nam cũng có chính sách tạo thuận lợi về thủ tục hành chính đối với chuyên gia, người lao động, nhà quản lý doanh nghiệp bán dẫn; áp dụng visa 5 năm, nhập cảnh nhiều lần cho chuyên gia và gia đình chuyên gia.

Việt Nam đang tập trung làm chủ nghiên cứu và sản xuất các loại chip chuyên dụng phục vụ chuyển đổi số, an ninh quốc phòng và viễn thông. Các dự án quan trọng như nhà máy chế tạo bán dẫn của Viettel với công nghệ 28-32 nm đang được triển khai, hứa hẹn lấp đầy khoảng trống trong khâu sản xuất chip thương mại...

Minh Anh