Ngan ngát trầm hương Phúc Trạch

Trở về Phúc Trạch

Vào những ngày đầu tháng bảy này, chúng tôi lại có dịp trở về Phúc Trạch. Tuổi thơ của chúng tôi gắn liền với mảnh đất nghèo nổi tiếng khô cằn với đầy nắng và gió nơi đây. Chúng tôi rời quê hương lập nghiệp khi chưa cắt nghĩa hết được lời ví dặm quê nhà “Mời về Phúc Trạch quê em/Chè thơm bưởi ngọt người quen đợi chờ”... Mấy ai về mảnh đất đầy nắng gió này khi ra đi lại không thương nhớ vị ngọt thơm đặc sản của huyện miền núi Hương Khê, Hà Tĩnh.

Khi xe chạy dọc bên dòng Ngàn Sâu, chúng tôi cảm nhận được từng luồng hơi nước mát lạnh thổi vào mặt thật nhẹ nhàng sâu lắng. Con sông Ngàn Sâu nước trong xanh suốt bốn mùa, tạo nét đẹp văn hóa riêng, chỉ Phúc Trạch mới có. Nhắc đến Phúc Trạch không ai là không nhắc đến dòng Ngàn Sâu hay bưởi Phúc Trạch, nhưng có lẽ thương hiệu nổi tiếng hơn cả của Phúc Trạch là trầm hương.

Trước mắt chúng tôi là cổng làng Phúc Trạch đơn sơ mộc mạc mà chứa chan nghĩa tình. Hai bên đường rợp bóng của dó trầm và bưởi đường trĩu quả. Lòng cảm thấy nhẹ nhàng như trút được bao nhiêu mệt mỏi, xô bồ từ nơi đất khách. Tôi còn nhớ, ngày xưa quê nghèo lắm. Cuộc sống bà con làng xóm nơi đây chỉ dựa vào đồng ruộng, chắt chiu nuôi con ăn học, mong con cái được ra ngoài lập nghiệp để cái nghèo, cái khổ không còn đeo bám nữa.

Bắt đầu từ năm 2005, khi thấy được những lợi ích kinh tế của cây dó trầm nên các hộ dân có vườn rộng bắt đầu trồng xen canh thêm loại cây  này. Hiện tại, gần như 100% diện tích đất vườn rừng, trang trại trong toàn xã đều đã được phủ kín dó trầm. Toàn xã Phúc Trạch có hơn 1.600 hộ dân thì 100% hộ đều có thu nhập từ cây dó trầm. Dó trầm mọc thẳng vút cao, gỗ mềm, 5 - 7 năm tuổi bắt đầu cho trầm, mỗi cây giá bán vài ba chục triệu đồng. Cây càng lâu năm, khả năng cho trầm càng cao. Có những cây dó trầm vài chục năm tuổi, giá bán trăm triệu đồng mỗi cây. Tinh dầu trầm chiết từ cây dó là loại hương liệu, dược liệu cực kỳ quý hiếm, có giá trị hơn vàng.

Theo kinh nghiệm của những người dân nơi đây, trầm không phải khi nào cũng xuất hiện. Có những cây đường kính lớn 50-80cm nhưng chưa hẳn đã có trầm, trong khi có cây chỉ 20-25cm trầm đã kết tụ. Trầm thường xuất hiện nhiều ở các cây già cỗi, u bướu hoặc có bệnh, thường ở gốc rễ và đoạn thân trên 3m. Người dân ở đây đã đúc kết được  cách tạo trầm trong tự nhiên và đã mang lại kết quả. Thực tế, ở xã Phúc Trạch có người dùng khoan để khoan thành những lỗ thủng trên cây để vi khuẩn và nấm dễ dàng xâm nhập vào, sau vài năm các tia trầm hương gọi là tóc trầm sẽ xuất hiện xung quanh…

Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch, Trần Quốc Khánh cho biết: Nhờ cây dó trầm mà tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn xã giảm đi rõ rệt. Hơn nữa nghề chế tác trầm hương Phúc Trạch cũng  được khách hàng trên cả nước biết đến bằng những sản phẩm mang phong cách riêng. Đó cũng là cách những người làm nghề ở làng Phúc Trạch tìm chỗ đứng bền vững hơn cho sản phẩm trầm mỹ nghệ, nâng cao giá trị cho cây dó trầm ở địa phương.

Thương hiệu lan xa và giấc mơ tỷ phú

Nói đến sản phẩm trầm hương Phúc Trạch không thể không nhắc đến xưởng sản xuất của anh Nguyễn Chí Thành. Tốt nghiệp khoa kinh tế của một trường đại học ở TP. Hồ Chí Minh cùng với công việc đang ổn định ở một doanh nghiệp, nhưng vì nặng lòng với cây dó trầm quê hương anh đã từ bỏ công việc yêu thích để trở về lập xưởng sản xuất trầm hương. Đây cũng là xưởng sản xuất hương trầm đầu tiên ở xã Phúc Trạch theo một công thức mới, trong đó nguyên liệu làm hương hoàn toàn từ cây dó trầm. Còn chân hương thì không nhuộm phẩm màu như các loại hương trên thị trường mà dùng thảo mộc là loại cây rừng để tránh độc hại và đảm bảo phương thức sản xuất sạch, đảm bảo sức khỏe cho người tiêu dùng. Hương làm từ dó trầm mùi thơm thoang thoảng dịu dàng, không độc hại, có sức cuốn hút đặc biệt. Anh Thành tâm sự: Dó trầm Phúc Trạch đã nổi tiếng rồi, nhưng bây giờ phải làm sao để biến nó thành một thành phẩm hàng hóa cụ thể được người tiêu dùng  đón nhận nhưng vẫn giữ được thương hiệu cho cây dó trầm Phúc Trạch.

Qua câu chuyện với Thành, chúng tôi còn được biết thương hiệu sản phẩm trầm hương Phúc Trạch ngày càng được bay xa hơn không những đối với thị trường trong nước mà còn ra cả thị trường thế giới. Vì vậy sau nhiều năm nghiên cứu Hội trầm Hương Việt Nam (VAA) và Hội Trầm hương Hàn Quốc (IAA) quyết định chọn Hà Tĩnh để hợp tác và phát triển, khai thác tiềm năng cây dó trầm. Chuyên gia về trầm hương ở Hàn Quốc xác định thành phần loài dó trầm có khả năng tạo trầm chất lượng cao tại Việt Nam, nhất là vùng Phúc Trạch, Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh. Theo các chuyên gia từ IAA thì trong trầm hương của Phúc Trạch có đến 170 thành phần, trong đó có 36 thành phần là những tinh chất rất tốt cho cơ thể con người. Tuy nhiên, đối với sản phẩm từ cây trầm được trồng, chất lượng giảm khoảng 30% so với trầm tự nhiên.

Quê hương là đó, mời nhau không cái gì to tát mà bên cốc nước chè xanh của nhà tự trồng, chúng tôi rôm rả chuyện trò đủ thứ chuyện về cây dó trầm dưới những tán cây rợp bóng mát của cây bưởi, cây dó trầm quê nhà. Mừng thay vì cuộc sống lam lũ của bà con nông dân quê tôi nay đã vơi bớt nỗi khó khăn về kinh tế và đang hướng tới làm giàu.

Là người con sinh ra và lớn lên ngay xứ sở trầm hương của Phúc Trạch, tôi vẫn luôn bị mê hoặc bởi các câu chuyện xung quanh cây dó trầm nơi đây. Tôi luôn tin rằng thương hiệu về cây dó trầm quê tôi sẽ càng bay xa hơn nữa, và giấc mơ tỷ phú của những người nông dân ở vùng đất nghèo Phúc Trạch sẽ dần được hiện thực hóa vào một ngày không xa.

Hoài Thanh