Nâng tầm công nghiệp Việt Nam từ cuộc “nâng cấp chiến lược” dòng vốn FDI.

Sau gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp về vốn, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế, những hạn chế kéo dài nhiều năm cũng ngày càng bộc lộ rõ hơn.

Tỷ lệ dự án thâm dụng lao động, gia công lắp ráp vẫn chiếm tỷ trọng lớn; mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế; chuyển giao công nghệ chưa đạt như kỳ vọng; tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng được giữ lại trong nước vẫn ở mức thấp. Điều này cho thấy Việt Nam đã thu hút được nguồn vốn lớn, nhưng hiệu quả lan tỏa đối với năng lực sản xuất nội địa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Trong bối cảnh đất nước đang chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển xanh, Nghị quyết số 10-NQ/TW được xem là một bước điều chỉnh chiến lược quan trọng đối với chính sách thu hút và phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Từ thu hút vốn sang xây dựng nền tảng đầu tư chiến lược

Điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết 10 nằm ở sự thay đổi tư duy phát triển. Nếu trước đây thành công trong thu hút FDI thường được đánh giá qua số lượng dự án và quy mô vốn đăng ký, thì nay tiêu chí được đặt ra là chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, chuyển giao công nghệ và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng.

Nghị quyết xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; đồng thời chuyển dần từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện quan điểm Việt Nam không còn chỉ là nơi tiếp nhận vốn đầu tư, mà chủ động lựa chọn những dòng vốn phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn của đất nước. Nhà đầu tư được chào đón không chỉ vì quy mô vốn mang theo mà còn bởi khả năng đóng góp về công nghệ, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và kết nối doanh nghiệp Việt Nam với chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo định hướng mới, các lĩnh vực được ưu tiên thu hút đầu tư bao gồm công nghiệp điện tử, chip bán dẫn, thiết bị số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tiên tiến, công nghiệp xanh, logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng và các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao.

Mục tiêu lớn: Nội địa hóa và nâng tầm doanh nghiệp Việt

Không dừng ở việc thay đổi tư duy, Nghị quyết 10 còn đặt ra những mục tiêu cụ thể và đầy tham vọng đến năm 2030. Theo đó, tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực được phấn đấu đạt từ 45-50%; khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, trong đó có từ 500 đến 1.000 nhà cung ứng cấp I.

Bên cạnh đó, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút từ 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2026-2030, với khoảng 75% dòng vốn đến từ các nền kinh tế phát triển có tiềm lực công nghệ và quản trị hiện đại. Số lượng tập đoàn đa quốc gia thuộc danh sách Fortune 500 đầu tư tại Việt Nam được kỳ vọng tăng khoảng 30%.

Đặc biệt, Việt Nam hướng tới thu hút các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, trung tâm điều hành khu vực và ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở hoặc trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam.

Những mục tiêu này cho thấy đích đến của chính sách FDI trong giai đoạn mới không đơn thuần là gia tăng quy mô đầu tư mà là biến nguồn lực bên ngoài thành năng lực nội sinh của nền kinh tế; nâng cao khả năng tự chủ chiến lược và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Luật Công nghiệp trọng điểm – mảnh ghép thể chế hiện thực hóa Nghị quyết 10

Để biến các mục tiêu trên thành hiện thực, Nghị quyết 10 xác định hoàn thiện thể chế là nhiệm vụ nền tảng. Trong đó, dự án Luật Công nghiệp trọng điểm do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng được xem là một trong những công cụ chính sách quan trọng nhất. Ngay từ đầu năm 2026, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương xây dựng dự án luật này theo hướng tạo hành lang pháp lý cho phát triển công nghiệp quốc gia trong giai đoạn mới. Đến nay, dự thảo luật gồm 6 chương, 52 điều đang được hoàn thiện và lấy ý kiến rộng rãi.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên hệ thống các ngành công nghiệp trọng điểm được xác định rõ trong một đạo luật, bao gồm: vật liệu, cơ khí chế tạo, công nghiệp sinh học, dệt may, da giày và công nghiệp hỗ trợ.

Đặc biệt, dự thảo luật đưa ra cơ chế gắn ưu đãi đầu tư với các cam kết cụ thể về nội địa hóa, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, tăng cường hoạt động nghiên cứu phát triển tại Việt Nam và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng.

Cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 10, đó là chuyển từ ưu đãi đơn thuần sang cơ chế “đổi ưu đãi lấy cam kết phát triển năng lực nội sinh”. Nhà đầu tư chiến lược nước ngoài không chỉ được hưởng các chính sách hỗ trợ mà đồng thời phải tạo ra những giá trị cụ thể cho nền kinh tế Việt Nam.

Tạo nền tảng cho 10.000 nhà cung ứng Việt Nam

Một trong những điểm đột phá quan trọng khác của dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm là dành riêng một chương cho phát triển công nghiệp hỗ trợ. Đây được xem là lời giải trực tiếp cho mục tiêu xây dựng đội ngũ 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI.

Dự thảo luật xác định rõ các công nghệ nền tảng của công nghiệp hỗ trợ như đúc, hàn, khuôn mẫu, tạo hình nhựa, xử lý bề mặt và xử lý nhiệt. Đồng thời, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ sẽ được hỗ trợ về xúc tiến thị trường, sản xuất thử nghiệm, chứng nhận sản phẩm, kết nối với các tập đoàn đa quốc gia cũng như tiếp cận các nguồn tín dụng và hỗ trợ kỹ thuật chuyên biệt.

Việc luật hóa Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ giúp tăng khả năng tiếp cận chính sách của doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng lâu dài để nâng cao năng lực sản xuất trong nước, từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tạo động lực cho mô hình tăng trưởng mới

Có thể thấy, Nghị quyết 10-NQ/TW không chỉ là một nghị quyết về thu hút đầu tư nước ngoài. Đây thực chất là một bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế của Việt Nam.

Từ một nền kinh tế dựa nhiều vào lợi thế chi phí thấp và gia công lắp ráp, Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và sức mạnh nội sinh. Trong mô hình đó, FDI không chỉ là nguồn vốn bổ sung mà phải trở thành động lực thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và giúp doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh hơn.

Cùng với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, Nghị quyết 10 tạo nên bộ ba nghị quyết chiến lược về phát triển kinh tế, góp phần định hình nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam trong giai đoạn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Nếu được triển khai đồng bộ, cùng với sự hoàn thiện của Luật Công nghiệp trọng điểm và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, Việt Nam có cơ hội tạo ra một làn sóng FDI thế hệ mới – nơi dòng vốn ngoại không chỉ mang đến nguồn lực tài chính mà còn trở thành chất xúc tác để nâng tầm doanh nghiệp Việt và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đỗ Khuyến