Nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc nhập khẩu trong ngành điện tử Việt Nam

Sáng ngày 8/9, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã có buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn.

Ngành sản xuất máy vi tính, sản phẩm điện tử, điện thoại và linh kiện trong 8 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng này đạt khoảng 101 tỷ USD, tăng 51%. Trong đó, sản lượng sản xuất điện thoại ước đạt 90 triệu chiếc; xuất khẩu linh kiện điện thoại tăng mạnh đạt gần 12 tỷ USD. Điều này phản ánh Việt Nam đang từng bước mở rộng sang sản xuất linh kiện thay vì chỉ dừng lại ở công đoạn lắp ráp.

Tính chung trong 8 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cả nước đạt 770 tỷ USD, tăng 28%. Tuy nhiên, đối với riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, kim ngạch nhập khẩu đạt 161 tỷ USD (tăng 68%), dẫn đến mức nhập siêu 60 tỷ USD.

Nhập siêu tập trung chủ yếu vào các linh kiện đầu vào như vi mạch tích hợp, bộ nhớ, bộ xử lý, màn hình và bảng mạch. Đây là quá trình nhập khẩu tư liệu sản xuất phục vụ lắp ráp, đóng gói và mở rộng quy mô các dây chuyền công nghệ cao như AI, trung tâm dữ liệu, kiểm thử chip...

Về thị trường, thống kê cho thấy, Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với 104 tỷ USD trong 7 tháng, trong khi Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất đạt 138 tỷ USD.

Dù đứng trước nhiều cơ hội từ làn sóng dịch chuyển đầu tư FDI và nhu cầu hạ tầng AI toàn cầu, ngành điện tử Việt Nam vẫn gặp thách thức lớn khi công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa phát triển tương xứng, phần lớn linh kiện phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Để hạn chế nhập siêu và nâng cao giá trị gia tăng nội địa, các đại diện đã đề nghị hoàn thiện chính sách ưu đãi, sửa đổi Nghị định về công nghiệp hỗ trợ và triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Ông Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, đề xuất xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp điện tử Việt Nam. Chương trình tập trung vào các nhóm sản phẩm Việt Nam có tiềm năng và phát triển như: PCB, PCBA, cơ khí chính xác, dây cáp và đầu nối, nhựa kỹ thuật, cảm biến module, nguồn, linh kiện điện tử và thiết bị phục vụ trí tuệ nhân tạo, máy chủ. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam, khuyến khích các tập đoàn FDI công bố nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình lựa chọn cung cấp và lộ trình phát triển các nhà cung cấp trong nước. Phát triển sản phẩm tín dụng trung và dài hạn với lãi suất phù hợp cho các sản phẩm linh kiện, đổi mới công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp và nhà máy thông minh.

Các doanh nghiệp lớn trong ngành bán dẫn cũng kiến nghị Chính phủ nghiên cứu ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, hỗ trợ chuyển đổi số, nhà máy thông minh và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với công nghệ lõi; đồng thời đơn giản hóa và số hóa thủ tục hành chính trong xuất nhập khẩu, thông quan...

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội làm việc với các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là doanh nghiệp nhập siêu lớn; làm rõ cơ cấu, mục đích nhập khẩu, mức độ phục vụ sản xuất, xuất khẩu để có giải pháp phù hợp, thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu. Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý việc này nhằm cùng doanh nghiệp tìm giải pháp và không can thiệp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ tiếp tục rà soát, cập nhật Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, ưu tiên ngành điện tử; tập trung vào các linh kiện, vật liệu có nhu cầu lớn, có khả năng nội địa hóa và nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo chuỗi, theo sản phẩm.

Đồng thời, tăng cường cảnh báo sớm, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với biến động thương mại quốc tế; hướng dẫn về quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại; tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung đầu vào.

Bộ Công Thương chủ trì xây dựng chương trình kết nối, phát triển các nhà cung cấp Việt Nam cho các tập đoàn điện tử, bán dẫn và công nghệ trong và ngoài nước theo từng chuỗi sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và nhu cầu của doanh nghiệp; rà soát, báo cáo Thủ tướng Chính phủ việc thay thế Quyết định số 10/2017/QĐ-TTg theo hướng hoàn thiện cơ chế triển khai Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ, bảo đảm rõ nhiệm vụ, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện.

Bộ Tài chính rà soát, xử lý theo thẩm quyền các kiến nghị về ưu đãi thuế đối với sản xuất linh kiện, vật liệu điện tử và công nghiệp hỗ trợ; chính sách thuế đối với máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ đầu tư, mở rộng sản xuất điện tử, bán dẫn; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền những vấn đề vượt thẩm quyền.

Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện, kết nối cơ sở dữ liệu xuất nhập khẩu, bảo đảm cung cấp kịp thời số liệu phục vụ phân tích, cảnh báo sớm, quản trị rủi ro và theo dõi tình hình nhập siêu. Tăng cường kiểm tra, giám sát trị giá hải quan đối với linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, gia công, lắp ráp điện tử, điện thoại; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm gian lận thương mại, chuyển giá và các hành vi vi phạm.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nghiên cứu, đề xuất chính sách tín dụng phù hợp cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ điện tử, doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số; tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng điện tử, bán dẫn tiếp cận vốn. Đồng thời, theo dõi sát tác động của tỉ giá, chính sách tiền tệ đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của ngành điện tử để có giải pháp phù hợp.

Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nền trong các lĩnh vực bán dẫn, vi mạch, vật liệu điện tử và tự động hóa.

Bộ đánh giá thực chất mức độ tham gia và giá trị Việt Nam tạo ra trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu; đề xuất giải pháp nâng cao vị thế, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Khẩn trương triển khai các nhiệm vụ phát triển công nghệ lõi ngành điện tử, bán dẫn, nhất là thiết kế vi mạch, vật liệu bán dẫn, đóng gói, kiểm thử, gắn với các chương trình khoa học, công nghệ trọng điểm và danh mục sản phẩm, linh kiện có khả năng nội địa hóa.

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ đẩy mạnh đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực thiết kế vi mạch, bán dẫn, điện tử, tự động hóa, vật liệu; tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Thúc đẩy liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Các địa phương theo dõi sát tình hình sản xuất, đơn hàng xuất khẩu của doanh nghiệp chủ lực; đôn đốc đưa các dự án nhà máy, nguyên liệu, thiết bị đã nhập khẩu vào sản xuất, xuất khẩu; kịp thời xử lý hoặc kiến nghị xử lý khó khăn về thị trường, lao động, logistics và thủ tục nhập khẩu.

Đồng thời, rà soát các yêu cầu của thị trường nhập khẩu mà doanh nghiệp trên địa bàn chưa đáp ứng; tập trung hỗ trợ về kiểm nghiệm, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và hồ sơ kỹ thuật; chủ động cung cấp thông tin về thị trường, rào cản kỹ thuật và cơ hội từ các FTA...

Tuấn Anh