Năm 2026, ngành công nghiệp quyết tâm cán đích tăng trưởng 12-14%

Sản xuất công nghiệp Việt Nam đã ghi nhận những tín hiệu phục hồi mạnh mẽ và đồng đều trong 6 tháng đầu năm 2026. Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP) ước tăng 10,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng nhất trong vòng 7 năm qua, phản ánh đà phục hồi vững chắc của khu vực sản xuất.

Trong đó, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính với mức tăng 11,4%, đóng góp tới 8,9 điểm phần trăm vào mức tăng chung. Một số ngành công nghiệp chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng rất cao như: sản xuất kim loại (21,5%), sản xuất xe có động cơ (17,7%), sản xuất hóa chất (14,8%).

Đáng chú ý, tăng trưởng công nghiệp đã lan tỏa rộng khắp 34 tỉnh, thành phố. Nhiều địa phương ghi nhận chỉ số IIP bứt phá mạnh mẽ như Quảng Ninh (37,8%), Hà Tĩnh (30,7%), Ninh Bình (27,7%) và Phú Thọ (25,8%). Những con số này cho thấy cầu sản xuất trong nước và niềm tin của nhà đầu tư đang dần được củng cố.

Dù kết quả đạt được rất tích cực, nhưng theo các chuyên gia và lãnh đạo ngành công thương, nhiệm vụ 6 tháng cuối năm vẫn hết sức nặng nề. Để đạt mục tiêu GDP cả năm trên 10%, ngành công nghiệp buộc phải tăng trưởng từ 12-14%.

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, để đạt được mức tăng trưởng "2 con số", các địa phương cần tìm kiếm các nguồn lực tăng trưởng mới mang tính chất đột phá so với hiện trạng công nghiệp trên địa bàn, mà chủ yếu là cần thu hút được các dự án sản xuất công nghiệp quy mô lớn hoặc các ngành, nghề sản xuất mới.

Theo ông Quân, nguyên nhân nhiều địa phương chưa đạt tăng trưởng IIP như kỳ vọng gồm: Quy mô công nghiệp của một số địa phương vốn đã rất lớn; do đó để tăng trưởng mạnh "2 con số" cần phải nỗ lực rất lớn, có những dự án lớn mới có thể thúc đẩy được. 

Hạ tầng giao thông kết nối nội vùng và liên vùng của một số địa phương đang trong quá trình cải tạo, do đó phần nào hạn chế việc lưu thông hàng hóa và số lượng lao động phục vụ sản xuất trong một vài tháng vừa qua.

Quỹ đất dành cho công nghiệp của một số địa phương (trong đó có cả một số thành phố lớn) hoặc đang dần thu hẹp, hoặc là chưa kịp quy hoạch mở rộng theo kịp với kịch bản tăng trưởng công nghiệp 2026 của địa phương, dẫn đến thiếu quỹ đất cho các dự án đầu tư công nghiệp quy mô lớn để có động lực tăng trưởng mới.

Xu thế phát triển của một số địa phương (đặc biệt là các đô thị lớn) dần tiến tới tập trung vào các ngành dịch vụ, tài chính, logistics và R&D hơn là trực tiếp sản xuất. 

Nhiều địa phương thiếu hệ thống doanh nghiệp phụ trợ và nguồn nhân lực phù hợp để thu hút đầu tư các dự án sản xuất công nghiệp quy mô lớn tạo nguồn lực tăng trưởng mới.

Ở góc nhìn dài hạn, ông Trần Việt Hòa - Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025, cơ cấu ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm khoảng 24,5% trong GDP. Do đó, để đạt được mục tiêu đến năm 2030, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP đạt khoảng 28% là một thách thức rất lớn.

“Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo của Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn chưa được khắc phục như phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, năng lực tự chủ và sức chống chịu của nền sản xuất nội địa còn rất nhiều hạn chế”, ông Hòa nêu.

Về giải pháp cho phát triển công nghiệp trong thời gian tới, lãnh đạo Cục Công nghiệp khẳng định, tiếp tục đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng các ngành chế biến, chế tạo và giảm tỷ trọng gia công, lắp ráp đối với các sản phẩm công nghiệp được sản xuất ở Việt Nam; từng bước tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp để tăng khả năng cạnh tranh, xây dựng hàng rào kỹ thuật đối với sản phẩm nhập khẩu nhằm hỗ trợ sản phẩm trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa...

Phân tích kỹ hơn, ông Trần Việt Hòa cho biết, Bộ sẽ xem xét nghiên cứu và ban hành các ưu đãi, hỗ trợ cho việc sản xuất các vật liệu cơ bản như thép chế tạo (phục vụ cho các ngành cơ khí); nguyên phụ liệu, vải và da thuộc cho các ngành dệt may và da - giày; các sản phẩm từ hóa dầu như hạt nhựa, khuôn nhựa, cao su nhân tạo, sợi nhân tạo... để bảo đảm đầu vào cho các ngành công nghiệp hỗ trợ cũng như các ngành công nghiệp hạ nguồn.

Theo Bộ Công Thương, Việt Nam cần tiếp tục theo đuổi mục tiêu công nghiệp hóa lấy công nghiệp chế biến, chế tạo làm trọng tâm. Vì vậy, nguồn lực xã hội cần tập trung vào việc xây dựng và nâng cao năng lực, năng suất cho các doanh nghiệp công nghiệp trong nước, hình thành và phát triển các doanh nghiệp công nghiệp mạnh, các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị trong nước có đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu; tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, thuận lợi để các doanh nghiệp công nghiệp trong nước có thể lớn mạnh, tạo ra giá trị gia tăng trong nước lớn hơn, kết nối được với khu vực đầu tư nước ngoài, và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để tạo ra bước nhảy vọt trong những tháng cuối năm, Bộ Công Thương xác định đột phá thể chế là nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm. Đây được kỳ vọng là cơ chế đột phá nhằm phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, mũi nhọn theo định hướng của Đảng. Luật sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất để triển khai các chính sách ưu đãi đặc thù, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ và EU, ngành công nghiệp cần khai phá dư địa từ các thị trường tiềm năng như ASEAN, Nga, Đông Á (Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc) và các nước trong khối CPTPP như Canada, Mexico. Cùng với đó là thực hiện nghiêm túc Nghị quyết 168/NQ-CP về cập nhật kịch bản tăng trưởng và Nghị quyết 169/NQ-CP giao chỉ tiêu cụ thể cho 34 địa phương, yêu cầu rà soát điểm nghẽn hàng tháng, hàng quý.

Mục tiêu tăng trưởng công nghiệp 12-14% trong năm 2026 là một thách thức lớn nhưng hoàn toàn khả thi nếu có sự đồng hành chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp. Việc tháo gỡ đồng bộ các nút thắt về thể chế và nguồn lực sẽ không chỉ giúp ngành công nghiệp bứt phá trong ngắn hạn mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

Minh Phương