Miễn phí sách giáo khoa là chính sách lớn, mang ý nghĩa sâu sắc về phúc lợi xã hội

Sáng ngày 17/11, góp ý tại Phiên thảo luận Tổ 16 về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về những cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, các đại biểu nhất trí cao với mục tiêu và tinh thần đổi mới của dự thảo Nghị quyết, tuy nhiên đề nghị cần có cơ chế đủ mạnh để phát triển nguồn giáo viên tại chỗ, nhất là ở khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa.

Thảo luận tại tổ, đại biểu Ma Thị Thúy - Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang cho biết, khoản 1 Điều 3 của dự thảo Nghị quyết quy định, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc, thực hiện từ năm học 2026 - 2027; thực hiện cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh hoàn thành vào năm 2030; đối với các địa phương có điều kiện thì sẽ thực hiện miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2026 - 2027.

Theo đại biểu, một trong những điểm mới được Nhân dân quan tâm là chủ trương miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, hoàn thành vào năm 2030, và đối với các địa phương có điều kiện thì thực hiện sớm hơn tức là: từ năm học 2026 - 2027.

Đại biểu Thúy nhấn mạnh, đây là chính sách lớn, mang ý nghĩa sâu sắc về phúc lợi xã hội và công bằng trong giáo dục. Sách giáo khoa (SGK) không chỉ là công cụ học tập, mà còn là biểu tượng của tri thức, là phương tiện đầu tiên để mọi trẻ em tiếp cận quyền học tập bình đẳng được Hiến pháp và pháp luật ghi nhận. Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn về tính công bằng và khả năng thực thi của quy định này.

Đại biểu Thúy kiến nghị Cơ quan soạn thảo xem xét điều chỉnh lại quy định này theo hướng: Giữ mục tiêu miễn phí SGK toàn quốc vào năm 2030, nhưng cần ưu tiên thực hiện sớm ở vùng đặc biệt khó khăn, miền núi, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số - nơi người dân thực sự cần sự hỗ trợ nhất. Như vậy vừa thể hiện chính sách nhân văn, vừa đúng tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong giáo dục.

Đồng thời, cần bổ sung tiêu chí cụ thể xác định “địa phương có điều kiện” dựa trên năng lực cân đối ngân sách, khả năng xã hội hóa, và mức thu nhập bình quân đầu người, để việc triển khai minh bạch, tránh tùy tiện. Cho phép huy động nguồn lực xã hội hóa, quỹ học bổng, doanh nghiệp, tổ chức chính trị - xã hội cùng tham gia cung cấp SGK miễn phí, thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước.

Ngoài ra, thí điểm mô hình “thư viện SGK dùng chung” tại các trường phổ thông từ năm 2026, đặc biệt ở vùng nông thôn và miền núi, để học sinh được mượn và sử dụng lại SGK miễn phí trong thời gian chờ triển khai đồng bộ.

Nhất trí cao dự thảo Nghị quyết quy định thống nhất cả nước một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông năm học 2026 - 2027, đại biểu Lê Văn Dũng - Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng khẳng định, đây là mong muốn của nhân dân cả nước lâu nay.

“Nghị quyết này chủ trương thống nhất một bộ sách giáo khoa đồng bộ cả nước giống như trước đây là một chính sách rất nhân văn. Bây giờ sách giáo khoa mỗi trường có mỗi bộ, mỗi loại. Nên tôi thấy rằng, nếu thực hiện sớm được chủ trương này chừng nào thì tốt chừng ấy, đáp ứng được lòng mong đợi của đông đảo Nhân dân, do đó, cần làm càng sớm càng tốt”, đại biểu nêu rõ.

Bên cạnh đó, chỉ rõ thực trạng giáo dục ở miền núi hiện còn muôn vàn khó khăn, đại biểu Dũng đề nghị cần có chính sách đủ mạnh để thu hút giáo viên ở đồng bằng lên miền núi công tác, giảng dạy. Đại biểu mong muốn, Nghị quyết lần này phải đảm bảo cho giáo dục ở miền núi, vùng sâu vùng xa phát triển và khắc phục cho được tình trạng miền núi thiếu giáo viên như thời gian qua.

“Ở miền núi, vùng cao, năm nào tuyển dụng cũng thiếu nhiều giáo viên. Không tuyển được giáo viên thì làm sao có nguồn nhân lực tốt ở miền núi được? Đây là vấn đề đặt ra mà tôi thấy Nghị quyết lần này phải tập trung những vấn đề đó”, đại biểu kiến nghị.

Đại biểu Lê Văn Dũng cho rằng, cần ưu tiên cơ chế cử tuyển đối với các em người dân tộc thiểu số, các em sinh sống tại vùng miền núi, qua đó đảm bảo nguồn nhân lực giáo dục tại chỗ lâu dài và bền vững.

Tán thành quan điểm trên, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, ĐBQH tỉnh Tuyên Quang nêu rõ, không nên thực hiện cơ chế cử tuyển, thay vào đó cần đầu tư cho dự bị đại học. Nếu còn đặt vấn đề cử tuyển sẽ khó bảo đảm chất lượng giáo viên, vì đối tượng cử tuyển có khoảng cách rất xa với đối tượng đào tạo chính thức.

Do vậy, để phát triển nguồn giáo viên tại chỗ cần ưu tiên đầu tư các trường dự bị đại học để học sinh ở khu vực này có thể vững vàng bước vào học đại học. Có như vậy, sau khi tốt nghiệp đại học, các em trở về làm việc mới có chất lượng tốt.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị dự thảo Nghị quyết này phải quy định và làm rõ hơn về cơ chế phối hợp giữa các cấp quản lý giáo dục từ Trung ương tới địa phương và giữa ngành giáo dục với cấp chính quyền địa phương để đảm bảo tránh chồng chéo và phát huy tối đa hiệu quả khi thực hiện Nghị quyết này.

Về cơ chế ưu đãi hỗ trợ cho giáo viên và nhân viên, ĐBQH Phạm Thúy nhận thấy, dự thảo Nghị quyết chưa làm rõ mức độ, phạm vi cụ thể và nguồn ngân sách. Theo đại biểu, nguồn ngân sách này cần bảo đảm lâu dài và cần phải có kịch bản chi tiết ở giai đoạn đầu cũng như giữa kỳ thực hiện cơ chế, chính sách.

Liên quan đến tổ chức tuyển dụng và sử dụng lao động ngành giáo dục, đại biểu Phạm Thúy Chinh đề nghị cần phải có nghiên cứu và nên chăng giao cho Chính phủ quy định chi tiết về tiêu chuẩn năng lực và quy trình minh bạch để đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả.

Về chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong giáo dục, đại biểu Phạm Thúy Chinh đề nghị cần có cơ chế, chính sách để đào tạo về kỹ năng số cho cả giáo viên và học sinh. Liên quan đến cơ chế, chính sách đối với vùng đặc biệt khó khăn cũng như đối với các học sinh có điều kiện khó khăn, đại biểu cho rằng, cần làm rõ hơn về nguồn lực để thực hiện.

Tuấn Kiệt