Ly trà giữa hội chợ và hành trình đi tìm hồn Việt trong sương núi Suối Giàng

Chính bên ly trà ấy, tôi gặp anh Đặng Thái Sơn, Giám đốc kinh doanh Công ty Cổ phần Du lịch QFARM – người đã dành cả thanh xuân của mình để lặng lẽ kể câu chuyện của trà Shan Tuyết cổ thụ Suối Giàng.

Hội chợ của hội nhập và khoảng lặng mang tên trà Việt

Hội chợ Triển lãm Quốc tế ASEAN++ Vàng – Bạc – Đá quý và Cổ vật Việt Nam 2025 chính thức khai mạc chiều 27/12, tại Cung Thể thao Quần Ngựa (phường Liễu Giai, Hà Nội). Diễn ra trong gần một tuần, sự kiện quy tụ 145 doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà sưu tầm và hiệp hội ngành nghề đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ như Đài Loan, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ cùng các nước ASEAN.

Đó là một không gian hội nhập, nơi truyền thống và hiện đại cùng tồn tại, nơi những giá trị thủ công lâu đời đang bước vào dòng chảy kinh tế toàn cầu. Và giữa rộn ràng ánh sáng, âm thanh, chất liệu, ly trà Shan Tuyết cổ thụ Suối Giàng trở thành một dấu lặng duyên dáng – nơi khách tham quan tự nhiên ngồi xuống, uống chậm và lắng nghe.

Anh Sơn nói với tôi, giọng nhỏ nhẹ: “Trong hội chợ, ai cũng muốn nói về giá trị. Nhưng với trà, giá trị không nằm ở lời nói mà nó nằm ở sự im lặng sau khi uống”.

Trà Shan Tuyết không phải là một giống trà đại trà. Nó không được sinh ra để sản xuất hàng loạt. “Nó sinh ra từ núi cao, từ mây mù, từ độ chênh nhiệt ngày – đêm khắc nghiệt và từ một cách sống thuận theo tự nhiên”, anh Sơn bộc bạch.

Ở những vùng núi cao trên 1.000m thuộc dãy Hoàng Liên Sơn và Tây Côn Lĩnh, những cây chè Shan Tuyết cổ thụ mọc tự nhiên, không phân bón, không hóa chất. Có cây tuổi thọ lên tới vài trăm năm tuổi, thân to vài người ôm không xuể, tán rộng như mái nhà của đồng bào Mông.

Người Mông Suối Giàng kể rằng, cây chè Shan Tuyết sinh ra cùng Trời và Đất. Truyền thuyết về Tiên nữ Gâux Njuôz gieo những hạt thuốc quý xuống vùng đất này không chỉ là một câu chuyện cổ, mà là cách cộng đồng lý giải mối liên hệ thiêng liêng giữa con người – thiên nhiên – cây trà. “Nếu coi mỗi cây chè là một sinh thể sống thì Shan Tuyết là một sinh thể đã trải qua hàng trăm năm lắng mưa gió và lịch sử,” anh Sơn nói.

Trong số các vùng trà Shan Tuyết nổi tiếng như Phìn Hồ, Tà Xùa, Hoàng Su Phì, Tây Côn Lĩnh, thì Suối Giàng (Văn Chấn, Yên Bái) được xem là nơi hội tụ đầy đủ nhất cả về số lượng cây cổ thụ, tuổi đời và chất lượng hương vị.

Hiện nay, toàn xã có gần 400ha chè Shan Tuyết, trong đó phần lớn là cây mọc tự nhiên. Hơn 4 vạn cây có tuổi đời từ 100 đến trên 300 năm. Có những gốc chè mà thời gian đã phủ lên thân cây một màu trắng mốc rêu phong như thể chính lịch sử đang trú ngụ nơi ấy.

Mỗi năm, chè chỉ thu hái ba vụ. Người hái chè – phần lớn là phụ nữ Mông – phải trèo lên cây, nhẹ tay hái từng búp “một tôm hai lá”, giữ nguyên lớp lông tơ trắng như tuyết. “Chè càng già, càng nhiều tuyết thì càng quý bởi đó là nơi hội tụ dược tính, sinh khí của đất trời” anh Sơn giải thích.

Từ những búp chè cổ thụ ấy, người Suối Giàng – bằng đôi tay và kinh nghiệm truyền đời – đã tạo nên bốn dòng trà Shan Tuyết được giới sành trà đánh giá là tinh hoa bậc nhất: Bạch Trà Shan Tuyết – tinh khiết, nhẹ nhàng, sắc nước trong veo, vị chát dịu, ngọt hậu sâu. Đây là dòng trà ít can thiệp nhất, giữ lại nhiều dưỡng chất nhất, phù hợp với người cao tuổi, người dưỡng sinh.

Lục Trà Shan Tuyết – xanh nguyên bản, không oxy hóa, hương lúa mới, vị chát rõ nhưng thanh. Một loại trà quen thuộc với người Việt, nhưng ở Suối Giàng, nó mang chiều sâu của núi rừng. Hoàng Trà Shan Tuyết là loại trà hiếm, quy trình chế biến kỳ công, chỉ dùng búp non hái lúc sương sớm. Sắc nước vàng như mật ong, hương gỗ thông phảng phất, từng được ví là “trà hoàng gia”. Hồng Trà Shan Tuyết là loại trà oxy hóa hoàn toàn, sắc hổ phách, vị ngọt nhẹ, ít chát, rất bền nước, phù hợp với phụ nữ và người khó ngủ.

“Trà cũng giống con người anh ạ. Có người hợp sự tinh khiết, có người hợp chiều sâu, có người cần sự êm dịu. Không có trà nào tốt nhất, chỉ có trà phù hợp nhất”, anh Sơn nói.

Khi ly trà trở thành lời chào của Việt Nam

Câu  chuyện bên ly trà ngược dòng thời gian, trở về năm 2019 khi anh Đặng Thái Sơn đứng ra tổ chức Không gian văn hóa trà Suối Giàng năm 2019 (xã Suối Giàng, Văn Chấn, Yên Bái), ban đầu chỉ với một mong muốn giản dị: có một nơi mời khách uống trà.

Nhưng từ ly trà ấy, một hành trình mới mở ra. Những bungalow được xây dựng nép mình dưới tán chè cổ thụ. Nhà dựng theo thế cây, không chặt bỏ bất kỳ gốc chè nào. Du khách sáng mở cửa đã thấy mây trôi ngang hiên, có thể tự tay hái lá trà, đun nước suối rừng để pha.

Ẩm thực gắn với trà. Nghề rèn, nghề dệt truyền thống được khôi phục. Những lớp học sẻ chia dạy pha trà, dạy ngoại ngữ, dạy kỹ năng sống cho trẻ em người Mông được mở ra – để thế hệ sau hiểu rằng: bảo vệ cây trà là bảo vệ chính mình. “Chúng tôi không mang du lịch lên Suối Giàng, chúng tôi chỉ giúp trà kể câu chuyện của nó và du lịch tự tìm đến,” anh Sơn nói.

Quay lại với hội chợ, tôi nhìn dòng người quốc tế ghé gian trà Shan cổ thụ. Không cần phiên dịch nhiều. Một ngụm trà đủ để họ hiểu: Việt Nam không chỉ có sản phẩm mà có cả chiều sâu văn hóa.

Giữa một thế giới đang chạy nhanh, trà Shan Tuyết Suối Giàng nhắc con người nhớ rằng: có những giá trị không thể rút ngắn.

Uống trà là uống chậm.Uống trà là lắng nghe. Uống trà là trở về…

Khi ấm trà đã qua nhiều nước, vị trà càng lắng, càng ngọt, tôi chợt nhận ra rằng, câu chuyện của tôi với anh Sơn  không đơn thuần là câu chuyện về những loại trà. Nó còn là câu chuyện về cách người Việt giữ gìn hồn đất, hồn núi, hồn người trong dòng chảy hội nhập.

Và cuộc trò ấy bên ly trà ấm giữa hội chợ cuối năm đã cho tôi một niềm tin lặng lẽ: Chừng nào còn những người kiên nhẫn gìn giữ cây trà nhiều trăm năm tuổi thì hồn Việt ta vẫn còn chỗ đứng vững vàng trong thế giới hôm nay.

Minh Tiến