Luật Thương mại điện tử: Chấn chỉnh tình trạng hàng giả, siết chặt quản lý livestream

Chiều ngày 2/2, trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã tổ chức Diễn đàn "Toàn cảnh Thương mại điện tử: Nâng cao năng lực quản lý-Định hướng phát triển xanh, bền vững", nhìn lại bước chuyển quan trọng trong quản lý và phát triển thị trường số.

Tại diễn đàn, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, thương mại điện tử đã trở thành kênh phân phối quan trọng, kết nối trực tiếp doanh nghiệp với người tiêu dùng, thúc đẩy mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

Thống kê cho thấy, thời gian qua, thương mại điện tử duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm. Năm 2025, quy mô bán lẻ ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.

"Chuyển đổi số đang tái định hình sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Thương mại điện tử đã trở thành trụ cột trong hệ thống phân phối hiện đại và tác động sâu rộng tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hiệu quả chuỗi cung ứng cũng như trải nghiệm người tiêu dùng", ông Ninh nhấn mạnh.

Tuy nhiên, sự "tăng trưởng nóng" này cũng đi kèm với nhiều hệ lụy. Người tiêu dùng thường xuyên đối mặt với tình trạng mua phải hàng kém chất lượng, hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ. Đặc biệt, các hình thức bán hàng qua mạng xã hội và livestream có tốc độ tăng trưởng hàng trăm phần trăm mỗi năm đã vượt xa khả năng kiểm soát của các quy định cũ như Nghị định 52/2013/NĐ-CP.

Để giải quyết các thách thức trên, Luật Thương mại điện tử 2026 được xây dựng với tinh thần cấp bách, gồm 7 chương và 41 điều. Điểm mới quan trọng nhất là việc phân loại rõ 4 mô hình TMĐT để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng: Nền tảng TMĐT bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; nền tảng tích hợp đa chức năng (đóng vai trò "xương sống" kết nối dữ liệu). Việc phân loại này giúp chấm dứt tình trạng các mạng xã hội "đứng ngoài" sự quản lý như giai đoạn trước đây.

Luật mới đặc biệt chú trọng đến các chủ thể đang hoạt động sôi nổi nhất trên thị trường hiện nay. Theo đó, ba nhóm chủ thể chịu điều chỉnh trực tiếp gồm: Chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng.

Đối với các nền tảng (sàn TMĐT, mạng xã hội): Phải xác thực danh tính người bán, công khai quy chế hoạt động và có công cụ kiểm soát nội dung livestream,. Khi phát hiện vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung ngay lập tức theo yêu cầu của cơ quan chức năng.

Đối với người bán và người livestream: Phải cung cấp đầy đủ thông tin hàng hóa, giấy tờ pháp lý và thực hiện đúng nội dung quảng cáo,. Đặc biệt, luật cấm sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, trang phục trái thuần phong mỹ tục – một "nút chặn" quan trọng cho các hoạt động quảng cáo quá mức trên môi trường số.

Yêu cầu lưu trữ dữ liệu: Một quy định mới bắt buộc là các nền tảng phải lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, ngay cả khi gian hàng đã ngừng hoạt động, nhằm phục vụ công tác thanh tra và giải quyết tranh chấp.

Bên cạnh việc quản lý, năm 2026 cũng mở đầu cho Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh, tuần hoàn và bền vững.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, cho biết thực tế vẫn còn sự chênh lệch lớn về mức độ phát triển TMĐT giữa các đô thị lớn và vùng miền núi, biên giới. Do đó, Bộ Công Thương đang nghiên cứu kế hoạch ứng dụng TMĐT tại khu vực này với phương châm “không địa phương nào bị bỏ lại phía sau”.

Riêng với các nền tảng có yếu tố nước ngoài, Luật yêu cầu phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam hoặc đại diện được ủy quyền để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Luật Thương mại điện tử 2026 được kỳ vọng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn giúp các doanh nghiệp chân chính phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Minh Phương