Logistics Việt Nam vươn mình cùng nền kinh tế số và thách thức Net-Zero

Theo báo cáo của Vietnam Report, năm 2025 đánh dấu một giai đoạn tăng trưởng ấn tượng của nền kinh tế Việt Nam khi GDP ước đạt khoảng 8%. Song song với tiến trình phát triển, Việt Nam đang tái cấu trúc không gian phát triển thông qua việc sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính và quy hoạch các cực tăng trưởng mới, tạo điều kiện hình thành các trung tâm kinh tế – logistics quy mô lớn.

Logistics Việt Nam vươn mình cùng nền kinh tế số

Cùng với đà phục hồi và tăng tốc của nền kinh tế, quy mô thị trường logistics Việt Nam tiếp tục được mở rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là bệ đỡ quan trọng cho ngành logistics khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam dự kiến vượt 910 tỷ USD.

Trong 11 tháng đầu năm 2025, mạng lưới doanh nghiệp logistics gia tăng nhanh chóng, với số doanh nghiệp thành lập mới trong lĩnh vực vận tải, kho bãi đạt 10.269 doanh nghiệp, tăng 29,3% so với cùng kỳ. Logistics nội địa cũng ghi nhận tăng trưởng vượt trội khi khối lượng hàng hóa vận chuyển trong nước đạt 2.726 triệu tấn, tăng 14,8%.

Theo khảo sát của Vietnam Report, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp logistics trong 9 tháng năm 2025 ghi nhận những tín hiệu khả quan khi khoảng 80% doanh nghiệp phản ánh doanh thu tăng (tính cả tăng và tăng đáng kể). Tuy nhiên, chi phí hoạt động cũng đang là thách thức lớn, khi gần một nửa số doanh nghiệp cho biết chi phí tăng đáng kể, phản ánh tác động của giá nhiên liệu, mặt bằng, nhân công và chi phí tài chính leo thang.

Thị trường logistics trong nước được thúc đẩy bởi nhiều động lực then chốt, bao gồm nền tảng vĩ mô ổn định, dòng vốn quốc tế, và sự bùng nổ của kinh tế số. 

Kinh tế vĩ mô ổn định là cơ sở cho mục tiêu tăng trưởng hai chữ số trong những năm tiếp theo. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 11 tháng năm 2025 ước tăng 9,3% so với cùng kỳ, trong đó ngành chế biến, chế tạo tăng 10,6%. Hoạt động sản xuất phục hồi kéo theo sự gia tăng mạnh về nhu cầu vận chuyển, kho bãi và phân phối.

Dòng vốn FDI vào Việt Nam tiếp tục gia tăng, kéo theo tăng trưởng mạnh hoạt động xuất nhập khẩu. Trong 11 tháng năm 2025, xuất khẩu của khu vực FDI ước đạt gần 328 tỷ USD. FDI thực hiện trong 11 tháng đạt 23,6 tỷ USD, tăng 8,9% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất của 11 tháng trong 5 năm qua. Dòng vốn này thúc đẩy nhu cầu rất lớn về vận chuyển nguyên vật liệu, logistics khu công nghiệp và logistics xuyên biên giới.

Đầu tư công được đẩy mạnh, tạo xung lực trực tiếp cho phát triển hạ tầng và thị trường logistics. Vốn đầu tư thực hiện từ ngân sách Nhà nước trong 11 tháng năm 2025 đạt hơn 736,4 nghìn tỷ đồng, tăng mạnh 26,8%. Nguồn vốn này tập trung vào các dự án hạ tầng trọng điểm như cao tốc Bắc – Nam phía Đông, các cảng biển cửa ngõ quốc tế và hệ thống trung tâm logistics.

Sự bùng nổ của thương mại điện tử đang tái định hình cấu trúc thị trường logistics. Kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt 39 tỷ USD vào năm 2025, với thương mại điện tử là động lực chính (tăng trưởng 14%). Đặc biệt, sự trỗi dậy của Social Commerce (như TikTok Shop) đang tạo áp lực mở rộng mạnh lên hệ sinh thái logistics, thúc đẩy mô hình micro-fulfillment phát triển tại các đô thị lớn nhằm rút ngắn thời gian giao hàng xuống mức giờ.

Chuyển đổi số (CĐS) trở thành yếu tố then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh. Việt Nam đã tăng 6 bậc về Digital Readiness theo Agility Emerging Markets Logistics Index 2025, cho thấy năng lực số của doanh nghiệp đang được cải thiện nhanh. CĐS giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm chi phí và nâng cao tính minh bạch.

Những thách thức và định hướng chiến lược dài hạn của ngành logistics

Bên cạnh những gam màu sáng, ngành logistics vẫn đối mặt với những hạn chế mang tính cấu trúc. Chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, do những hạn chế về hạ tầng, tổ chức vận tải và hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng. Hạ tầng giao thông thiếu tính đồng bộ giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy, cảng biển và hàng không.

Năng lực cạnh tranh chưa cao so với các tập đoàn đa quốc gia đã làm cho cán cân thương mại dịch vụ vận tải của Việt Nam thâm hụt liên tiếp. Dịch vụ vận tải là lĩnh vực thâm hụt lớn nhất, lên tới 7,1 tỷ USD vào năm 2024, vượt xa các nhóm dịch vụ khác. Tình trạng này phản ánh sự phụ thuộc lớn của hoạt động xuất nhập khẩu vào các hãng tàu và doanh nghiệp logistics nước ngoài.

Đường bộ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, vận chuyển khoảng 75,4% hàng hóa, làm gia tăng chi phí logistics toàn nền kinh tế. Do đó, cần tái cơ cấu vai trò của đường sắt và đường thủy nội địa trong vận chuyển hàng khối lượng lớn, quãng đường dài.

Để giải quyết các thách thức trên, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035 đặt ra các mục tiêu lớn: tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics hằng năm đạt 12%-15%; chi phí logistics giảm xuống tương đương 12%-15% GDP; đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số LPI; và xây dựng ít nhất 5 trung tâm logistics chuẩn quốc tế.

Hành trình Net-Zero, trụ cột của logistics xanh

Ngành logistics giữ vai trò then chốt trong việc lan tỏa các giải pháp giảm phát thải trên toàn chuỗi cung ứng nhằm thực hiện mục tiêu net-zero vào năm 2050.

Vận tải xanh: Đây là nguồn phát thải lớn nhất trong chuỗi logistics tại Việt Nam. Chuyển đổi sang phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch, tối ưu hóa tuyến đường, và tăng tỷ trọng vận tải đa phương thức là yêu cầu cấp thiết để giảm phát thải.

Kho vận xanh: Hướng tới việc thiết kế và vận hành kho theo tiêu chuẩn tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường. Các giải pháp bao gồm lắp đặt điện mặt trời áp mái, tối ưu thông gió tự nhiên, và ứng dụng hệ thống quản lý năng lượng (EMS) để giảm tiêu thụ điện.

Logistics ngược: Trụ cột này hoàn chỉnh vòng tròn kinh tế tuần hoàn, tạo ra dòng chảy ngược có kiểm soát, giúp kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm đáng kể lượng chất thải. Logistics ngược bao gồm thu hồi bao bì, sửa chữa – tái sản xuất, và tái chế vật liệu.

Logistics thương mại điện tử xanh: Phân khúc này có áp lực phát thải lớn do mật độ hoạt động cao tại các đô thị lớn. Giải pháp cần tập trung vào việc sử dụng xe điện cho giao hàng chặng cuối, gộp đơn, ứng dụng AI tối ưu lộ trình, và thúc đẩy bao bì tái chế. Điều này đặc biệt quan trọng với chủ trương hình thành các vùng phát thải thấp được thí điểm tại Hà Nội kể từ nửa cuối năm 2026.

Logistics Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính bản lề, được hỗ trợ bởi đà tăng trưởng kinh tế vĩ mô và dòng vốn FDI mạnh mẽ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, ngành cần tập trung giải quyết các hạn chế cấu trúc về hạ tầng, tái cơ cấu vận tải, và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số cùng logistics xanh. Sự đồng bộ trong đầu tư hạ tầng và chuyển đổi bền vững là điều kiện then chốt để logistics Việt Nam đạt được tăng trưởng chất lượng và đóng góp lớn hơn vào GDP.

Minh Phương