Lộ trình đưa xuất khẩu nông sản cán đích 100 tỷ USD vào năm 2027

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của nước ta đạt hơn 70 tỷ USD, đóng góp khoảng 20 tỷ USD xuất siêu cho nền kinh tế. Với dư địa còn lớn, Việt Nam đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cán mốc 100 tỷ USD trước năm 2030.

Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, với tư duy đổi mới và đột phá, với tiềm năng, cơ hội, lợi thế sẵn, Việt Nam hoàn toàn có thể kỳ vọng đạt được mục tiêu này sớm hơn, phấn đấu vào cuối năm 2027.

Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD” diễn ra sáng 9/7, TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh: "Chúng ta chỉ có thể đạt được mục tiêu nếu chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp".

Thay vì chỉ tập trung vào sản lượng, Việt Nam cần nâng cao giá trị gia tăng bằng cách bán chất lượng, bán thương hiệu và bán cả "câu chuyện" của sản phẩm. Hiện nay, nhiều mặt hàng của Việt Nam đang đứng đầu thế giới về sản lượng, nhưng giá trị còn thấp. Nếu với sản lượng xuất khẩu hiện nay, chúng ta nâng được giá trị sản phẩm lên, thì mục tiêu 100 tỷ USD sẽ trở nên khả thi hơn. Nếu thiết kế được chuỗi giá trị hiệu quả, việc tăng kim ngạch thêm 30% trong 2 năm tới là hoàn toàn khả thi.

Để hiện thực hóa con số 100 tỷ USD, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), đã đưa ra đề xuất: Triển khai chiến dịch "500 ngày đêm" với tinh thần cách mạng.

Theo ông Nam, Chính phủ nên thành lập một Ban chỉ đạo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì (đóng vai trò "Tổng công trình sư") để kết nối tất cả các mắt xích từ Hải quan, Công Thương, Ngân hàng đến từng doanh nghiệp và hộ nông dân. “Chúng ta không chỉ nói suông rồi hô hào. Phải có mô hình mới, nguồn lực mới và đầu tư thực chất”, ông Nam khẳng định.

Trong bối cảnh các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc, công nghệ được xem là "chìa khóa" mở cửa thị trường.

Ông Tô Nguyễn Thành, chuyên gia khoa học công nghệ về truy xuất nguồn gốc nông thủy sản cho biết, quản trị dữ liệu phải trở thành năng lực cốt lõi của toàn chuỗi. Ông Thành chia sẻ mô hình thực tế đã triển khai cho sầu riêng: định danh từ từng quả, từng thùng hàng đến từng container xuất khẩu. Khi dữ liệu được số hóa và liên thông giữa các bộ ngành (từ vùng trồng, kiểm nghiệm đến tờ khai hải quan), thời gian thông quan sẽ được rút ngắn tối đa, tăng vòng quay vốn cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, hệ thống AI chỉ có thể hỗ trợ dự báo và điều hành vĩ mô hiệu quả nếu được vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) đã được số hóa đồng bộ này.

Dưới góc độ quản lý, ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho biết ngành đang đẩy mạnh mô hình "Hải quan thông minh" và "Cửa khẩu thông minh". Một giải pháp quan trọng là đàm phán để các nước nhập khẩu (đặc biệt là Trung Quốc) công nhận kết quả kiểm tra lẫn nhau, tránh tình trạng kiểm tra hai lần gây lãng phí thời gian và làm giảm chất lượng nông sản.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cảnh báo về tình trạng tồn dư kim loại nặng và hóa chất trong đất tại miền Tây Nam Bộ đang đe dọa chất lượng xuất khẩu. Ông Bình kiến nghị Nhà nước và các nhà khoa học cần vào cuộc để xử lý tận gốc vấn đề tài nguyên bị khai thác quá mức, đồng thời tập trung đầu tư trọng điểm vào các ngành hàng thế mạnh như sầu riêng, gạo, cà phê và thủy sản thay vì dàn trải.

Cuối cùng, các chuyên gia lưu ý rằng mục tiêu 100 tỷ USD sẽ khó đạt được nếu không giải quyết được tình trạng thiếu lao động trầm trọng tại các vùng nguyên liệu và rào cản tín dụng.

Ông Nguyễn Hoài Nam chỉ ra nghịch lý: trong khi doanh nghiệp thiếu lao động sản xuất thì các địa phương lại đẩy mạnh xuất khẩu lao động. Đồng thời, lãi suất huy động cao đang khiến dòng vốn đầu tư cho sản xuất bị thu hẹp, đòi hỏi ngành ngân hàng cần có cái nhìn chung tầm nhìn 100 tỷ USD để có cơ chế vốn linh hoạt hơn.

Với sự quyết tâm từ Chính phủ và sự đồng lòng của cộng đồng doanh nghiệp, ngành nông nghiệp Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình, khẳng định vị thế "trụ đỡ" và lợi thế quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

Minh Phương