Linh hoạt điều hành giá để kiểm soát lạm phát tháng cuối năm

CPI tăng sau 2 tháng giảm

Báo cáo tổng quan thị trường giá cả tháng 8 và 8 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết: chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8/2026 tăng 0,47% so với tháng trước. Đây là mức tăng trở lại sau 2 tháng liên tiếp CPI giảm trong tháng 6 và tháng 7.

So với tháng 12/2025, CPI tháng 8 tăng 3,57%; so với cùng kỳ năm trước tăng 4,89%. Bình quân 8 tháng năm 2026, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ năm 2025.

Yếu tố tác động rõ nhất đến mặt bằng giá là nhóm giao thông, tăng 4,09% so với tháng trước (trong đó, giá dầu diesel tăng 22,15%, giá xăng tăng 9,53%), qua đó làm CPI chung tăng 0,41 điểm phần trăm.

Ở chiều ngược lại, giá một số dịch vụ vận tải giảm khi nhu cầu đi lại và du lịch bước qua giai đoạn cao điểm hè. Giá vận tải hành khách bằng đường sắt giảm 9,86%, đường hàng không giảm 0,81%, xe buýt giảm 0,29%. Giá ô tô đã qua sử dụng giảm 0,63%, ô tô mới giảm 0,5% và xe máy giảm 0,18% trong bối cảnh doanh nghiệp triển khai các chương trình ưu đãi hỗ trợ tiêu dùng.

Tiếp theo là nhóm giáo dục tăng 0,47% so với tháng trước; Nhóm thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 0,19%; nhóm hàng hóa và dịch vụ khác tăng 0,15%; đồ uống và thuốc lá tăng 0,12%; may mặc, mũ nón và giày dép tăng 0,11%.

Đáng chú ý, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng chỉ tăng 0,1% trong tháng dù một số mặt hàng năng lượng tăng khá mạnh.

Giá gas tăng 4,19% từ đầu tháng 8 theo diễn biến giá gas thế giới, trong khi giá dầu hỏa tăng 4,63%. Tuy nhiên, giá điện sinh hoạt giảm 1,33% và giá nước sinh hoạt giảm 0,32% do nhu cầu sử dụng của hộ gia đình giảm trong thời gian xuất hiện nhiều đợt mưa bão, áp thấp nhiệt đới.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống là nhóm duy nhất giảm giá trong 11 nhóm hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng chính, với mức giảm 0,03%, qua đó tác động làm CPI chung giảm khoảng 0,01 điểm phần trăm.

Tính chung 8 tháng năm 2026, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 3,25% của cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến mặt bằng giá trong giai đoạn này chủ yếu chịu tác động từ 3 nhóm có quyền số và mức tăng đáng kể gồm hàng ăn và dịch vụ ăn uống; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng; giao thông.

Trong đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,76%, đóng góp 1,7 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung, lớn nhất trong các nhóm hàng. Giá ăn uống ngoài gia đình tăng 7,11% do chi phí nguyên liệu và dịch vụ tăng; thịt lợn tăng 4,54% do nguồn cung hạn chế trong các dịp lễ, Tết và chi phí chăn nuôi ở mức cao; thịt gia cầm tăng 4,19%.

Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,71%, làm CPI chung tăng 1,52 điểm phần trăm. Đáng chú ý, giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 13,39% do giá vật liệu xây dựng và nhu cầu xây dựng, sửa chữa nhà ở tăng. Giá nhà ở thuê tăng 4,92% do chi phí duy trì, vận hành tăng, trong khi giá điện sinh hoạt tăng 4,78% do nhu cầu sử dụng điện tăng trong thời gian thời tiết nắng nóng.

Bên cạnh đó, nhóm giao thông tăng 5,38%, làm CPI chung tăng 0,54 điểm phần trăm, trong đó giá nhiên liệu tăng 9,35% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này gắn với những đợt tăng của giá xăng dầu trong nước theo giá nhiên liệu thế giới, đặc biệt từ tháng 3/2026.

Các nhóm còn lại nhìn chung có mức tăng thấp hơn. Giá đồ uống và thuốc lá tăng 3,67%; giáo dục tăng 3,42%; thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 2,79%; văn hóa, giải trí và du lịch tăng 2,71%; may mặc, mũ nón và giày dép tăng 2,03%; thuốc và dịch vụ y tế tăng 1,08%. Riêng nhóm thông tin và truyền thông chỉ tăng 0,09%.

Nhiều yếu tố tác động

Thông tin tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, công tác điều hành giá 8 tháng năm 2026 được thực hiện trong điều kiện kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị, lạm phát, căng thẳng thương mại và điều kiện tài chính quốc tế.

Trong nước, thị trường hàng hóa chịu tác động của nhu cầu tăng cao dịp Tết Nguyên đán và biến động từ xung đột Trung Đông. Từ tháng 3, giá năng lượng tăng, vận tải logistics gián đoạn và chi phí đầu vào cao đã tác động đến giá và nguồn cung một số nhóm hàng thiết yếu.

Dù vậy, nguồn cung hàng hóa cơ bản được bảo đảm. Từ nửa cuối tháng 6, nguồn cung và giá xăng dầu dần ổn định hơn, góp phần hạ nhiệt giá một số hàng hóa, dịch vụ quan trọng, nhất là nhóm giao thông.

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ 8 tháng đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ; loại trừ yếu tố giá tăng 7,6%.

Một điểm đáng chú ý là lạm phát cơ bản tiếp tục thấp hơn CPI chung. Tháng 8/2026, lạm phát cơ bản tăng 0,11% so với tháng trước và tăng 4,55% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng, lạm phát cơ bản tăng 4,24%, thấp hơn mức tăng 4,45% của CPI bình quân.

Theo Cục Thống kê, nguyên nhân của chênh lệch này là giá xăng dầu, gas và thực phẩm có những biến động làm CPI chung tăng, trong khi đây là những yếu tố được loại trừ trong danh mục tính lạm phát cơ bản. Vì vậy, mức tăng thấp hơn của lạm phát cơ bản cho thấy tác động từ năng lượng và thực phẩm là một trong những yếu tố đáng kể tạo nên mức tăng của CPI trong 8 tháng đầu năm.

Chủ động nguồn cung

Theo Bộ Tài chính 4 tháng còn lại của năm 2026, mặt bằng giá trong nước dự báo tiếp tục chịu tác động từ cả yếu tố bên ngoài và trong nước.

Trên thế giới, xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, nếu tiếp tục diễn biến phức tạp có thể làm gia tăng giá năng lượng, chi phí vận tải và nguyên vật liệu nhập khẩu, qua đó tạo áp lực lạm phát nhập khẩu.

Trong nước, việc đẩy mạnh đầu tư công và nhu cầu xây dựng tăng cao những tháng cuối năm có thể làm gia tăng nhu cầu đối với vật liệu xây dựng, máy móc, thiết bị và một số nguyên liệu đầu vào, tác động đến tổng cầu và chi phí sản xuất.

Nhu cầu tiêu dùng cũng có khả năng tăng trong những tháng cuối năm, nhất là dịp lễ, Tết và giai đoạn sản xuất kinh doanh phục vụ cuối năm. Cùng với đó, lộ trình tính đúng, tính đủ đối với một số dịch vụ do Nhà nước quản lý như y tế, giáo dục; tác động của thiên tai, dịch bệnh cũng là những yếu tố cần tính đến trong điều hành.

Ở chiều thuận lợi, áp lực lạm phát được hỗ trợ giảm bớt nhờ các chính sách giảm thuế, phí, lệ phí; chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm trong nước cơ bản ổn định. Việc rà soát kỹ thời điểm và mức độ điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cũng góp phần hạn chế áp lực lên lạm phát.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết: Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục chủ động điều hành, kiểm soát tăng trưởng tín dụng hợp lý và điều hành tỷ giá linh hoạt.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, một trong những yếu tố được Bộ Công Thương tập trung là bảo đảm cung cầu hàng hóa phục vụ đời sống người dân. Đối với xăng dầu, Bộ Công Thương thời gian qua đã triển khai các biện pháp điều hành nhằm góp phần kiểm soát mặt bằng giá, đồng thời tiếp tục theo dõi diễn biến thị trường để có phương án phù hợp.

Thận trọng thời điểm điều chỉnh, tránh dồn áp lực cuối năm

Từ những yếu tố tác động đến mặt bằng giá, báo cáo của Bộ Tài chính xác định 7 nhóm giải pháp điều hành chung trong những tháng còn lại của năm, trước hết là tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm các yếu tố gây áp lực lạm phát.

Theo đó, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động theo dõi sát diễn biến kinh tế thế giới, chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn; giá năng lượng, lương thực và các mặt hàng chiến lược; tỷ giá quốc tế, chính sách thương mại quốc tế và rủi ro địa chính trị để kịp thời đánh giá tác động và xây dựng các kịch bản điều hành phù hợp.

Cùng với đó, chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành theo hướng chặt chẽ, hiệu quả; tiết kiệm chi thường xuyên, ưu tiên chi đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Đối với đầu tư công, báo cáo nhấn mạnh yêu cầu đẩy nhanh giải ngân ngay từ đầu năm, phân bổ hợp lý theo tháng, quý, hạn chế dồn chi cuối năm gây áp lực lên vật liệu xây dựng, lao động và mặt bằng giá.

Với chính sách tiền tệ, Bộ Tài chính kiến nghị tiếp tục điều hành chủ động, linh hoạt, phối hợp đồng bộ; kiểm soát tăng trưởng tín dụng phù hợp khả năng hấp thụ của nền kinh tế; theo dõi sát lạm phát cơ bản, cung tiền, lãi suất, tỷ giá; điều hành tỷ giá linh hoạt nhằm hạn chế lạm phát nhập khẩu, ổn định thị trường tiền tệ và kỳ vọng lạm phát.

Một trọng tâm khác là điều hành giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý theo lộ trình phù hợp, gắn với mục tiêu kiểm soát lạm phát, bảo đảm an sinh xã hội và ổn định kinh tế vĩ mô. Theo Bộ Tài chính, trong bối cảnh áp lực lạm phát đang ở mức cao, việc điều chỉnh giá điện, dịch vụ y tế, giáo dục và các hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu cần được cân nhắc phù hợp với yêu cầu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Riêng đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, theo báo cáo, Bộ Y tế đang rà soát phương án giá tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ở Trung ương. Giá dịch vụ có tính chi phí quản lý đã được phê duyệt cho 28 bệnh viện, với mức tăng khoảng 4%.

Trong 4 tháng cuối năm 2026, để bảo đảm mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, Bộ Y tế chưa thực hiện điều chỉnh giá khám bệnh, chữa bệnh do điều chỉnh mức phụ cấp đặc thù và tiền lương cơ sở 2,53 triệu đồng.

Cùng với đó, Bộ Tài chính đề nghị tăng cường truyền thông và minh bạch thông tin. Thông tin điều hành cần được công khai, chính sách được giải thích kịp thời nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát, hạn chế tâm lý đầu cơ, găm hàng và biến động giá bất hợp lý.

Công tác hoàn thiện thể chế cũng được đặt ra, với yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương nghiên cứu, quán triệt, tổ chức thực hiện đầy đủ Luật Giá và các văn bản hướng dẫn thi hành; rà soát, sửa đổi hoặc bãi bỏ các văn bản không còn phù hợp, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật về giá.

Các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương hoàn thiện hệ thống kê khai giá điện tử, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về giá để phục vụ công tác tổng hợp, phân tích, dự báo giá cả thị trường và điều hành.

Ngoài ra, tại các địa phương, chương trình bình ổn thị trường cần được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế; theo dõi sát diễn biến cung cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu; kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm pháp luật về giá; đồng thời bảo đảm cung ứng hàng hóa, dịch vụ quan trọng, thiết yếu phục vụ đời sống người dân.

Nguyễn Hà