Lễ trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn: Vinh danh những "Hiệp sĩ" của tuổi thơ

Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) sáng lập và tổ chức thường niên từ năm 2020 nhằm trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc “của thiếu nhi” (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc “vì thiếu nhi” (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và một số giải đồng hạng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire), cùng một số Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo.

Trải qua 6 mùa giải đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025) cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 8 tác giả là thiếu nhi.

Trải qua 2 vòng chấm của bộ phận thường trực, tại cuộc họp chung khảo diễn ra vào ngày 14/5/2026, Hội đồng giám khảo do nhà thơ Trần Đăng Khoa làm Chủ tịch, đã bình xét và chấm điểm để đưa ra kết quả của mùa giải năm nay gồm:

Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” vinh danh cố PGS.TS, hoạ sĩ, đạo diễn, NSND Ngô Mạnh Lân, vì những cống hiến trọn đời cho nghệ thuật thiếu nhi với những tác phẩm kinh điển, “sống mãi với thời gian” như Chuyện Ông Gióng, Mèo con, Trê Cóc... và đặc biệt là những bức tranh minh họa để đời truyện Dế Mèn phiêu lưu ký.

Giải Khát vọng Dế Mèn được trao cho 6 tác phẩm “100 cái chân” (truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, Nhà xuất bản Trẻ); “Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian” (bản thảo truyện dài của Nguyễn Thị Như Hiền); Bộ tranh “Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam” của họa sĩ Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi); “Chú robot tưởng mình là người” (truyện của Lê Anh Vinh, Nhà xuất bản Kim Đồng); Series hoạt hình Wolfoo và hệ sinh thái sáng tạo từ phim (do Sconnect Việt Nam sản xuất và phát triển) và “Yersin - Khúc hát Cá Ông” (truyện tranh của Tạ Huy Long, Nhà xuất bản Kim Đồng).

Ngoài ra, Hội đồng Giám khảo cũng trao 4 Tặng thưởng cho các tác phẩm gồm “Bác sách bụng to” (bản thảo tập thơ của Vũ Ngọc Diệp, 11 tuổi); bộ tranh “Tiếng nói đại dương của họa sĩ nhí Nguyễn Minh Quân” (11 tuổi); “Những câu chuyện về công tử mơ mộng cùng chùm tác phẩm về chú mèo” (bản thảo tranh truyện của Lê Nhã Uyên, 10 tuổi); “Phép màu của Kurt” (nhạc kịch do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất).

Một dấu ấn đặc biệt của mùa giải thứ 7 là việc lựa chọn nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư làm Đại sứ truyền cảm hứng. Ở tuổi 106, cụ là nhân chứng của hai thế kỷ, biểu tượng cho tinh thần tự học và khát vọng cống hiến bền bỉ. Với hành trình học thuật đồ sộ, cụ từng nhận nhiều giải thưởng danh giá như Giải thưởng Trần Văn Giàu và Giải A Giải thưởng Sách Quốc gia. Sự hiện diện của cụ mang thông điệp trao truyền văn hóa mạnh mẽ giữa các thế hệ.

Bước vào mùa giải thứ 7, Ban Tổ chức quyết định nâng tầm Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa theo tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW và Chỉ thị 04-CT/TW.

Giải thưởng không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn: Kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số. Chuyển hóa tác phẩm đoạt giải thành các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa, đóng góp cho công nghiệp văn hóa. Thúc đẩy văn hóa đọc từ gốc trong tầng lớp thiếu nhi.

Kết quả của mùa giải 2026 cho thấy biên độ sáng tạo đang ngày càng mở rộng, khẳng định vị thế của Giải thưởng Dế Mèn trong dòng chảy văn hóa đương đại.

Trong khuôn khổ lễ trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7,  báo Thể thao và Văn hóa đã khai mạc  triển lãm Thế giới tuổi thơ, trưng bày các tác phẩm của cố Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân - một hoạt động nghệ thuật đặc biệt nhằm tôn vinh người nghệ sĩ đã dành trọn cuộc đời sáng tạo cho thiếu nhi. Triển lãm diễn ra từ ngày 22 đến 24/5 tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội).

Minh Phương