Làng nghề và nông sản Việt tìm động lực mới từ thương mại điện tử

Sự phát triển của TMĐT tại Việt Nam đang vượt xa vai trò của một kênh bán hàng phụ trợ, từng bước trở thành một phần cốt yếu của hạ tầng thương mại hiện đại.

Tại các đô thị lớn như Hà Nội, TMĐT đã góp phần thay đổi hoàn toàn cấu trúc tiêu dùng truyền thống. Người tiêu dùng giờ đây không còn bị giới hạn bởi thời gian hay địa lý, họ có thể dễ dàng tiếp cận hàng hóa qua các sàn TMĐT, mạng xã hội và các nền tảng livestream.

Dẫn đầu cả nước về xu hướng này, chỉ số TMĐT năm 2025 của Hà Nội đã đạt 74,7 điểm, với doanh thu bán lẻ trực tuyến chiếm khoảng 13% tổng mức bán lẻ. Đáng chú ý, gần 55% người dân Thủ đô đã duy trì thói quen mua sắm trực tuyến, tạo ra một thị trường tiềm năng khổng lồ cho các sản phẩm đặc trưng như OCOP, hàng làng nghề và nông sản an toàn.

Điểm khác biệt lớn nhất của làn sóng chuyển đổi số hiện nay là sự xuất hiện của những "nông dân kỹ thuật số". Thay vì chỉ quảng bá sản phẩm thô, nhiều chủ thể OCOP và người làm du lịch cộng đồng đã học cách kể câu chuyện nghề qua những thước phim mộc mạc trên mạng xã hội.

Đơn cử, kênh "Chú Mười xứ Quảng" trên TikTok và Facebook, bằng cách tái hiện đời sống dân dã bên dòng Vu Gia, kênh đã thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, giúp sản phẩm tương ớt địa phương không chỉ là một món gia vị mà còn là biểu tượng của một vùng nguyên liệu và con người cần cù.

Tại Quảng Nam, anh Trần Quốc Tuấn đã đưa nghề ép dầu đậu phụng truyền thống của gia đình lên các nền tảng số với các kênh như "Ép dầu chú Bằng" và "Chú bán dầu". Chính chất giọng Quảng đặc trưng và những góc máy giản dị đã giúp các kênh này đạt mốc hàng chục nghìn người theo dõi, giúp doanh thu tăng gấp đôi so với trước đây.

Ông Nguyễn Thế Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng cho biết, ngành nông nghiệp đã tổ chức nhiều lớp tập huấn cho chủ thể OCOP, nghệ nhân làng nghề, hợp tác xã và cơ sở sản xuất về kỹ năng quay video, xây dựng nội dung, quảng bá sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, bán hàng qua livestream và khai thác mạng xã hội. Đây là cách làm phù hợp.

"Các chủ thể OCOP, làng nghề nếu biết sử dụng nền tảng số sẽ có thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường rộng hơn. Vấn đề là phải làm thật, kể đúng câu chuyện của mình, giữ chất lượng ổn định và xem truyền thông số là một phần trong quá trình xây dựng thương hiệu lâu dài", ông Hùng nói.

Việc nông dân trực tiếp "lên sóng" không chỉ giúp bao tiêu vùng trồng, tránh tình trạng bị thương lái ép giá mà còn tạo động lực để họ cải tiến bao bì, nhãn mác và xây dựng bộ nhận diện thương hiệu chuyên nghiệp hơn.

Dù mở ra cơ hội lớn, nhưng để TMĐT thực sự trở thành động lực bền vững, việc xây dựng một hệ sinh thái tiêu dùng số đồng bộ và minh bạch là yêu cầu cấp thiết.

Thông tin về nguồn gốc, chất lượng và chứng nhận sản phẩm phải được minh bạch hóa để tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Đây là yếu tố sống còn đối với nhóm hàng nông sản và thực phẩm.

Thay vì chỉ học lý thuyết, các hộ kinh doanh và hợp tác xã cần được tập huấn kỹ năng quay video, vận hành gian hàng, quản lý đơn hàng và kỹ thuật livestream bán hàng. Hiệu quả của TMĐT phụ thuộc rất lớn vào tốc độ giao nhận (logistics), hệ thống thanh toán số và dịch vụ hậu cần.

Thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là vấn đề hàng giả, hàng kém chất lượng trên môi trường số. Nhiều người tiêu dùng vẫn lo ngại về việc sản phẩm nhận được không đúng như quảng cáo. Do đó, các cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền lợi người mua để TMĐT có thể bứt phá bền vững.

Khi người nông dân biết sử dụng ngôn ngữ riêng của mình để kể chuyện trên mạng xã hội, họ không chỉ bán một sản phẩm, mà đang bán cả niềm tin và văn hóa vùng miền. TMĐT chính là con đường ngắn nhất để biến những nhọc nhằn của nhà nông thành giá trị thương mại, chuyển hóa khách hàng xa lạ thành một cộng đồng tiêu dùng bền vững.

Minh Phương