Làng nghề Từ Vân giữ hồn dân tộc trên lá cờ Tổ quốc

Nguồn cội thiêng liêng 

Tháng Tám năm 1945, khi cả dân tộc sục sôi khí thế cách mạng, những nghệ nhân của làng Từ Vân đã nhận sứ mệnh lịch sử từ Ủy ban Kháng chiến là may và thêu những lá cờ đỏ sao vàng để phục vụ ngày Tổng khởi nghĩa. Ngày 2/9/1945, tại quảng trường Ba Đình lịch sử, khi Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập, trong rừng cờ rực đỏ tung bay, có hàng vạn lá cờ được tạo nên từ chính bàn tay khéo léo của những nghệ nhân đến từ làng nghề Từ Vân. Từ đó, ngôi làng nhỏ này bước vào hành trình lịch sử, gắn tên tuổi mình với lá cờ Tổ quốc, trở thành nơi “giữ hồn” cho biểu tượng thiêng liêng của đất nước.

Trải qua gần 80 năm, biết bao biến thiên đã đi qua, từ kháng chiến trường kỳ đến công cuộc xây dựng hòa bình, từ cơ chế thủ công đơn sơ đến những dây chuyền sản xuất hiện đại, nhưng sợi chỉ đỏ nối nghề vẫn chưa từng bị đứt đoạn. Những nghệ nhân hôm nay, dù đã quen với máy khâu, máy in và công nghệ lập trình, vẫn không quên cách thêu tay cẩn trọng, vẫn giữ nguyên nguyên tắc bất di bất dịch, ngôi sao vàng năm cánh phải nằm trọn vẹn, chính giữa lá cờ, tỉ lệ cân đối tuyệt đối.

Hộ gia đình chị Vương Thị Nhung, một trong những hộ làm nghề lâu đời hồ hởi cho biết: "Nghề may cờ Tổ quốc ở gia đình tôi đã có cách đây khoảng hơn 70 năm. Với mong muốn truyền nghề lại cho thế hệ đi sau, nhiều gia đình đã dạy con làm quen với nghề từ khi còn nhỏ, ý thức được đây là nghề cha ông truyền lại, cũng là niềm tự hào của dân làng Từ Vân".

Điều làm nên sự khác biệt của nghề may cờ ở Từ Vân không chỉ là kỹ thuật, mà còn là tinh thần gửi gắm vào từng sản phẩm. Người nghệ nhân không đơn thuần tạo ra một sản phẩm vải vóc, mà đang tạo ra biểu tượng của một dân tộc, một linh hồn quốc gia, bởi vậy, từng đường kim mũi chỉ đều phải chắc chắn, đều phải thẳng hàng và sáng bóng, để khi lá cờ được treo lên, màu đỏ rực rỡ và ngôi sao vàng tỏa sáng giữa nền trời xanh.

Trò chuyện trong tiếng máy móc nhịp nhàng tại xưởng may, nghệ nhân Nguyễn Văn Phục, người làng Từ Vân chia sẻ: "Ngày trước bố mẹ tôi làm nghề này, từ khi sinh ra, hình ảnh quen thuộc của những lá cờ đỏ sao vàng đã như in trong tâm trí tôi. Đó cũng là lý do mà tôi muốn nối tiếp cha mẹ giữ gìn cái nghề thiêng liêng này".

Để làm ra một lá cờ Tổ quốc đạt chuẩn, người nghệ nhân phải trải qua khoảng mười công đoạn tỉ mỉ. Trước hết là chọn vải, phải là loại vải bóng, dai, không nhăn, có sắc đỏ tươi rực rỡ. Tiếp theo là đo đạc, vẽ khung ngôi sao vàng theo đúng quy chuẩn tỷ lệ. Công đoạn khó nhất chính là xác định vị trí ngôi sao, nếu chỉ lệch đi một vài milimet, cả lá cờ sẽ mất cân đối và không đạt yêu cầu. Sau đó, nghệ nhân mới bắt đầu thêu hoặc may ngôi sao, với những mũi chỉ nhỏ, đều, khéo léo để ngôi sao nổi bật trên nền đỏ.

Kiên định với nghề truyền thống

Những người nghệ nhân làng nghề Từ Vân vẫn nhớ rõ lời dạy của cha ông: “Ngôi sao vàng phải đặt đúng tâm cờ, cánh sao phải đều nhau, sợi chỉ phải sáng và không được xơ, bởi chỉ cần một lỗi nhỏ, lá cờ sẽ không còn là biểu tượng hoàn hảo của Tổ quốc.” Chính vì vậy, nghề này không chỉ cần kỹ thuật, mà còn cần sự kiên nhẫn, cẩn trọng, và trên hết là tình yêu xứ sở, quê hương, đất nước.

Đằng sau những công đoạn cầu kỳ, những tiếng máy rộn ràng là tình yêu nghề và niềm tự hào dân tộc cháy bỏng trong tim mỗi nghệ nhân. Nhiều gia đình ở Từ Vân đã nối nghề qua bốn thế hệ, từ ông bà đến con cháu, như một mạch chảy liên tục của ký ức và tinh thần dân tộc. Họ hiểu rằng, thu nhập từ nghề có thể không quá dư dả so với nhiều ngành nghề khác, nhưng giá trị tinh thần mà nghề mang lại là vô giá.

Ngày nay, dù nhiều cơ sở đã đưa máy móc vào sản xuất, những hộ gia đình tâm huyết vẫn giữ lại nghề thêu tay truyền thống. Một lá cờ thêu tay có khi mất đến vài ngày, thậm chí cả tuần để hoàn thiện, nhưng đổi lại, chất lượng tinh xảo và độ bền vượt trội. Giá thành một lá cờ thêu tay có thể lên tới cả triệu đồng, song với nhiều nghệ nhân, đó không chỉ là sản phẩm thương mại, mà là một tác phẩm nghệ thuật, mang trong mình hồn cốt dân tộc.

Song, cũng phải ghi nhận, sự kết hợp giữa thủ công và hiện đại đã giúp nghề may cờ ở Từ Vân phát triển mạnh mẽ hơn. Các cơ sở sản xuất lớn hiện nay đã đầu tư máy cắt vải tự động, máy khâu công nghiệp, thậm chí là công nghệ in sao vàng bằng khuôn mẫu, vừa bảo đảm độ chính xác, vừa nâng cao năng suất để kịp cung ứng hàng chục nghìn lá cờ vào mỗi dịp lễ lớn.

Chia sẻ với báo chí, lãnh đạo UBND xã Chương Dương (TP Hà Nội) cho biết: "Xã cũng thường xuyên động viên, sẻ chia khó khăn với các xưởng may cờ và đối với nhân dân. Tuy ngày công không được cao, nhưng nghề truyền thống phải giữ gìn và phát triển".

Trong không khí cận kề ngày Tết Độc lập, ngôi làng nhỏ lại rộn ràng, từng nhà, từng xưởng, từng nghệ nhân làm việc hết công suất, tiếng máy khâu vang vọng khắp nơi, từng lá cờ hoàn thiện được gấp gọn, đóng gói, rồi nhanh chóng theo các chuyến xe tỏa đi khắp mọi miền Tổ quốc. Cả làng như sống trong một không khí hội hè, nhưng thay vì trống chiêng rộn rã, âm thanh đặc trưng chính là tiếng máy, tiếng kéo, và tiếng cười xen lẫn niềm tự hào. Trong dòng chảy hối hả của thời đại mới, giữa những ngành nghề sôi động và hiện đại, nghề may cờ Tổ quốc ở làng nghề Từ Vân vẫn tồn tại như một minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của truyền thống, như lời khẳng định rằng: có những giá trị không thể thay thế, bởi chúng chính là hồn cốt của dân tộc.

Mạnh Nghiệp