Làng Củi Lũ – Thành công đến từ “người con yêu quê kể chuyện văn hoá”

Nơi “nhịp sống chạm vào di sản”

Sự thành công, sức hút của của Làng Củi Lũ không phải ngẫu nhiên, đây được xem như một ví dụ điển hình về một mô hình phát triển nghề hội tụ được các điểm “chạm”: sự từ đặc biệt của nguyên liệu, tính độc bản, phương thức chế tác thủ công của sản phẩm, đến mô hình không gian trải nghiệm, tìm hiểu văn hoá bản địa cho du khách và thông điệp hướng tới môi trường.

Việc Làng Củi Lũ (Driftwood Village) được chúng tôi lựa chọn “nhất định phải ghé qua” trong hành trình đến Hội An, xuất phát từ ấn tượng đặc biệt với sản phẩm tạo hình con mèo gỗ dưới bụng treo lủng lẳng con cá bằng đồng. Một sản phẩm ngộ nghĩnh dễ thương với ý tưởng mèo và cá, đẹp lạ với tạo hình điêu khắc thủ công từ gỗ, hấp dẫn với màu sắc trang trí, và gây tò mò khi nguyên liệu là củi trôi trên sông mùa lũ (vốn được xem là “rác”)…

Sản phẩm ấn tượng, thu hút tới mức chỉ xem qua ảnh chúng tôi đã muốn được tận mắt nhìn thấy, chạm tay và sở hữu.

Từ yêu thích sản phẩm, chúng tôi tìm hiểu về nơi sản xuất và nhận ra rằng Làng Củi Lũ đã và đang rất nổi tiếng. Tìm kiếm trên Google cụm từ “Làng Củi Lũ” sẽ có đầy đủ thông tin về câu chuyện hấp dẫn đến từ “ông chủ” Lê Ngọc Thuận (mà giờ đã có thêm biệt danh là Thuận “Củi lũ”) cùng rất nhiều bài báo giới thiệu, ca ngợi.

Đó là câu chuyện của một người con xứ Quảng, hiểu rõ về đời sống văn hoá, về một vùng đất nhiều bão lũ, nhìn thấy tiềm năng từ nguồn nguyên liệu đặc biệt là những khúc gỗ mang hình thù kỳ dị ngâm nước lâu ngày trôi trên sông; vốn là một đầu bếp, có những trải nghiệm, kinh nghiệm từ môi trường kinh doanh du lịch, tiếp xúc với du khách, đặc biệt là khách nước ngoài, hiểu rõ giá trị văn hoá bản địa; một người yêu nghệ thuật, có tố chất và năng khiếu của một người thợ điêu khắc…

Đây chính là tiền đề cho Làng Củi Lũ (xã Cẩm Hà, TP. Hội An-Quảng Nam nay thuộc phường Hội An Tây – TP. Đà Nẵng) ra đời.

Ban đầu, cơ sở Làng Củi Lũ chỉ có người sáng lập, anh Lê Ngọc Thuận, và một người thợ. Những khúc củi lũ tưởng bỏ đi, qua bàn tay đục đẽo khéo léo dần biến thành con rồng uốn lượn, tượng nhà rường cổ, những con giáp… vừa thô mộc vừa đầy cảm xúc, nhanh chóng được du khách, nhất là khách nước ngoài ưa thích, sản phẩm bán được với mức giá khá cao.

Để phát triển và mở rộng qui mô, anh Lê Ngọc Thuận tìm đến làng nghề mộc Kim Bồng vang tiếng một thời của Hội An, gặp những người thợ, chia sẻ mong muốn khôi phục phát triển nghề theo một hướng đi mới. Anh sắm đồ nghề, xây dựng nơi ăn chốn ở cho thợ, tổ chức thu mua gỗ từ người dân và mở xưởng chế tác.

Củi sau khi thu mua từ người dân địa phương đem về sẽ được xử lý, phơi khô, sàng lọc phân loại. Căn cứ vào hình thù ban đầu của đoạn cây, khúc gỗ, anh Thuận sẽ phác thảo ý tưởng trên giấy, rồi trực tiếp hướng dẫn người thợ cách gia công. Những người thợ, vốn từng quen chế tác gia công sao cho thật mịn bề mặt, thổi PU bóng loáng, nay phải học cách làm sao để mọi thứ thô mộc nhất có thể, khéo léo đục, khắc sao cho có hồn, có sức sống, bản sắc riêng.

Thật bất ngờ, rất nhiều thanh củi, vốn tưởng bỏ đi, dưới bàn tay khéo léo, con mắt nhìn tinh tế của người thợ mộc Kim Bồng, đã trở thành các tác phẩm đầy cảm xúc.

Điểm đặc biệt nhất của các tác phẩm điêu khắc gỗ tại Làng Củi Lũ chính là sự tôn trọng vẻ đẹp nguyên bản ban sơ của vật liệu. Từ những khúc củi được vớt từ dòng nước lũ về, người chế tác không cố gắng gò ép chúng vào một khuôn mẫu cứng nhắc. Họ quan sát đường vân, những vết nứt, những mảng mục do dòng nước bào mòn để nương theo đó mà tạo hình.

Mỗi sản phẩm hình thành là một tác phẩm độc bản, bởi không thể có có hai khúc củi lũ bị nước bào mòn giống hệt nhau. Vậy nên, mỗi tác phẩm điêu khắc gỗ của Củi Lũ mang một sắc thái, diện mạo khác nhau với dáng vẻ, hình thù xù xì, thô ráp như vừa thoát thai từ những khối gỗ phế phẩm của thiên tai nhưng ẩn chứa một vẻ đẹp mang đậm hơi thở của dân gian lẫn tính thời đại.

Nhờ đó, sản phẩm của Làng Củi lũ ngày càng được nhiều người biết đến, nhiều khách hàng là chủ khách sạn, homstay ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… đã đặt làm sản phẩm décor; nhiều du khách, nhà sưu tập trong nước và quốc tế đã tìm đến mua hàng với số lượng lớn.

Từ xưởng mộc với một thợ gia công duy nhất vào những ngày đầu, Củi Lũ đã thành làng với tổng diện tích khoảng 2.000m², có gần 30 thợ và nhân viên. Thực tế đã chứng minh hướng phát triển đúng của làng nghề, bài toán kinh tế đã đạt hiệu quả mong muốn, đời sống các nghệ nhân được bảo đảm, sản phẩm luôn được chào đón với giá trị cao.

Văn hoá bản địa

Sau Làng Củi Lũ, nơi tập trung làm và trưng bày các dòng sản phẩm, anh Thuận mở thêm Củi Lũ Art Space tạo không gian giao lưu nghệ thuật và tổ chức các trại sáng tác, triển lãm…

Tại đây, anh thiết kế không gian ấn tượng, đầu tư cho việc trưng bày theo chủ đề, kết nối nhiều nghệ sĩ, nghệ nhân và triển khai các chương trình nghệ thuật theo hướng phát triển văn hóa cộng đồng.

Đặc biệt Làng Củi Lũ được ông chủ dành khá nhiều “đất” để giới thiệu về văn hóa Cơ Tu với những bộ tượng độc đáo lấy cảm hứng từ đời sống thường nhật, các lễ hội, phong tục truyền thống của dân tộc này.

Du khách cũng sẽ được nghe đích thân ông chủ, một người bản địa, kể những câu chuyện về văn hóa, con người Việt Nam. Một thanh củi trôi trên sông, có thể bắt nguồn từ khu vực miền núi của Quảng Nam và nó sẽ được gắn với những câu chuyện về văn hóa của đồng bào Cơ Tu, ở đó có những lễ hội, có những nhịp cồng chiêng vang lên giữa núi rừng. Hay những tác phẩm phối cảnh về Chùa Cầu, chợ Hội An, khách sẽ được nghe kể phố Hội, về con người phố cổ với những nét văn hóa độc đáo. Mỗi một vật phẩm làm ra, nó không còn là thanh củi giản đơn, mà đã được nghệ sĩ thổi hồn vào đó với những câu chuyện thú vị.

Vậy nên, trong quá trình chế tác sản phẩm, khâu nào cũng được người thợ ở đây tính toán tỉ mỉ, chỉn chu. Đơn cử như việc chọn màu sơn cũng được các nghệ nhân tính toán lựa chọn pha, phối làm sao lên tác phẩm phải vừa đẹp, vừa mang dấu ấn thời gian. Không phải ngẫu nhiên vàng-xanh-đỏ pha thêm lớp loang tạo hiệu ứng bạc màu là ba gam chủ đạo trong các tác phẩm tại Làng Củi Lũ. Đó là màu vôi trên tường phố cổ, màu của dòng sông Thu Bồn hiền hòa, màu sơn của ván thuyền... những hình ảnh vốn quen thuộc dưỡng nuôi tuổi thơ bao người con xứ Quảng.

Từ các tác phẩm đang trưng bày, Làng Củi Lũ đã giúp du khách hiểu hơn vùng đất mà họ đang ghé thăm. Việc lưu lại câu chuyện di sản trong tác phẩm tái sinh đã giúp văn hóa truyền thống hòa quyện cùng yếu tố đương đại, từ đó có sức sống bền bỉ, mãnh liệt hơn.

Có một sức hấp dẫn đặc biệt,  phát triển tại một địa phương phát triển du lịch tốt, ước tính mỗi tháng Làng Củi Lũ đón tiếp khoảng 2.000 - 3.000 lượt khách đến tham quan trải nghiệm và mua sản phẩm. Theo chân du khách nhiều sản phẩm đã đến khắp các châu lục, tiếp tục kể về câu chuyện nghệ thuật có thể chữa lành và hồi sinh, tái tạo giữa một thế giới đang đối mặt với nhiều biến động về môi trường. Biết đến tác phẩm, du khách tìm về Hội An, tìm đến Việt Nam ghé thăm Làng Củi Lũ.

Vươn mình ra thế giới

Tháng 7/2025, Củi Lũ đã đánh dấu cột mốc trong hành trình phát triển, góp phần đưa Hội An trở thành điểm đến sáng tạo mang tầm khu vực với việc tổ chức Trại sáng tác nghệ thuật thị giác “Khơi nguồn di sản”. Lần đầu tiên, một trại sáng tác quy mô với sự tham gia của 12 nghệ sĩ trong nước và quốc tế được tổ chức ngay tại làng Củi Lũ, giữa không gian mang đậm hơi thở di sản nhưng lại được mở ra cho những tiếp cận đương đại.

Với một thời gian ngắn, chưa đầy 4 năm sau khi ra đời (năm 2022), Làng Củi Lũ đã có những bước tiến vững chắc, độc đáo, đưa nơi đây vừa là không gian trưng bày sản phẩm, vừa gợi đến những giá trị nghệ thuật độc bản gắn với những câu chuyện ký ức, văn hoá bản địa...

Như đã kể, con mèo gỗ bụng treo cá đó (hiện là một trong những sản phẩm mang tính nhận diện thương hiệu của Làng Củi Lũ) đã lôi kéo chúng tôi đến Hội An, tìm đến Làng Củi lũ vào một ngày nắng chang chang, oi bức, ngột ngạt trước cơn giông bão.

Sau những thông tin đã đọc được, có mặt tại Làng Củi Lũ vào buổi trưa, chúng tôi khá ngạc nhiên về bừa bộn, sự vắng vẻ nơi đây. Nhưng rất nhanh sau đó, khung cảnh vắng vẻ này đã được lý giải: làng chuyển địa điểm, bước sang một mô hình hoạt động mới, hấp dẫn hơn, bài bản hơn, chuyên nghiệp hơn, một không gian trải nghiệm văn hoá làng nghề, giới thiệu tác phẩm nghệ thuật có bán vé thu tiền. Làng chọn hướng đi mang tính kết nối cộng đồng qua chuỗi thưởng thức và trải nghiệm chế tác sản phẩm nghệ thuật địa nhằm truyền tải thông điệp về văn hóa, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Và chúng tôi, vô tình ghé thăm vào đúng thời điểm được xem là mốc phát triển quan trọng của Làng Củi Lũ.

Vắng khách đã cho chúng tôi cơ hội được la cà lâu hơn trong không gian của làng thoả sức ngắm nghía các tác phẩm. Điều thú vị của không gian nghệ thuật Củi Lũ không chỉ là điêu khắc. Đó là sự kết hợp giữa hội họa (với những mảng màu rực rỡ nhưng vẫn mộc mạc) và nghệ thuật sắp đặt, biến cả không gian thành một bảo tàng nghệ thuật đầy sống động. Dù sắp chuyển đi, nhưng nơi đây vẫn còn quá nhiều thứ hấp dẫn, độc đáo khiến chúng tôi quên cả nắng nóng, quên cả bữa trưa đã quá muộn.

Thay vì sở hữu một con mèo gỗ, chúng tôi đã không kìm chế được mà mua thêm những con hổ, con chim, con cá… tuy nho nhỏ những giá tiền không hề nhỏ. Bạn biết không, các sản phẩm ở đây hấp dẫn tới mức nếu không muốn “túi tiền” bị vơi nhanh chóng thì cần kiên quyết dời đi. Hoặc bạn sẽ có động lực kiếm được nhiều tiền để sớm quay lại sở hữu những sản phẩm nghệ thuật ấn tượng, độc bản rất cuốn hút này.

Chỉ tiếc là đề nghị được trò chuyện với ông chủ của chúng tôi đã bị khéo léo từ chối vì “đang bận tập trung thời gian cho việc xây dựng quy trình sản xuất, ổn định nguồn nguyên liệu, đa dạng sản phẩm để hướng tới đẩy mạnh cho xuất khẩu”.

Làng Củi Lũ hôm nay đang tìm cách phát triển bền vững với những dự định vươn xa. Câu chuyện của củi lũ và hành trình sáng tạo tại Làng đang được viết tiếp từ thế hệ thanh niên tìm đến học nghề. Từng nhịp đục đẽo lách cách không chỉ biến thớ gỗ thành kiệt tác cá nhân, mà còn là cách tốt nhất nhất để thế hệ trẻ kết nối và giữ gìn nghệ thuật bản địa.

Hà Phương