Kinh tế đêm: "Mỏ vàng" chưa được khai phá của Việt Nam

"Khi Mặt trời lặn ở Hà Nội cũng là lúc Tạ Hiện lên đèn. Nếu bạn muốn thực sự hòa mình vào nhịp sống của thành phố này, đặc biệt là văn hóa của người dân, hãy đi bộ vào các con phố nhỏ, ngồi ghế đẩu và gọi một cốc bia". Đây là phần đầu video của CNN Travel nói về Tạ Hiện - một phố chuyên doanh ăn uống, bia rượu về đêm ở thủ đô Hà Nội.

Tạ Hiện chỉ là 1 trong 7 trải nghiệm về đêm được CNN tư vấn cho du khách đến Hà Nội. Theo kênh truyền hình Mỹ, sau khi dạo một vòng Hồ Gươm, khách du lịch có thể đi đến Nhà hát lớn, tiếp đó hòa mình vào văn hóa địa phương, trải nghiệm ẩm thực đường phố đêm, xem một show trình diễn nghệ thuật,...

Những hoạt động này được coi là ví dụ điển hình thể hiện rõ nhất mô hình hoạt động của "kinh tế ban đêm" (night economy) - nơi những hoạt động kinh doanh chỉ thực sự bùng nổ sau khi màn đêm buông xuống.

Ngày càng được chú ý

Có nhiều cách định nghĩa, nhưng có thể nói đơn giản rằng, "kinh tế ban đêm" là tất cả hoạt động dịch vụ diễn ra từ 17h cho đến 6h sáng hôm sau, bao gồm ẩm thực, nghệ thuật, âm nhạc, các chương trình giải trí, lễ hội, sự kiện, cho tới các điểm du lịch chỉ mở cửa vào ban đêm.

Trên thế giới, nhiều quốc gia như Vương quốc Anh, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan... đã có nhiều quan tâm và chính sách thúc đẩy hoạt động kinh tế đêm, biến nó trở thành những loại hình dịch vụ mang lại thu nhập cao cho người dân cũng kinh tế đất nước.

Theo giới chuyên gia, kinh tế ban đêm có thể giúp kéo dài thời gian làm việc, tối ưu hóa cơ sở hạ tầng, tăng thêm việc làm, tiêu dùng. Nhiều thành phố lớn như London, Amsterdam, Hong Kong (Trung Quốc), Thượng Hải còn được mệnh danh là "thành phố không ngủ" với các hoạt động sôi động đêm cũng như ngày.

Ở Việt Nam, kinh tế ban đêm ngày càng được chú ý khi mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu các Bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố nghiên cứu phát triển chính sách hỗ trợ kinh tế ban đêm.

Trên thực tế, kinh tế ban đêm tại Việt Nam cho đến nay chỉ mới dừng lại ở việc hoạt động của các chuỗi cửa hàng tiện lợi mở cửa 24/24h, những đường phố ăn uống đặc trưng như Tạ Hiện - Lương Ngọc Quyến (Hà Nội), Bùi Viện - Phạm Ngũ Lão (Tp. Hồ Chí Minh),... Tại Nha Trang và Đà Nẵng - hai thành phố du lịch có tiếng, cũng chưa có các hoạt động kinh tế đêm nổi bật ngoài các cửa hàng ăn uống, bar, pub,...

Huế đang triển khai dự án "Sáng và Sống" nhằm tạo ra thêm nhiều dịch vụ về đêm cho du khách, chẳng hạn như đưa vào hoạt động hệ thống chiếu sáng kỳ đài, phố đi bộ tại cố đô. Quảng Bình đang xây dựng hai sản phẩm du lịch là khám phá thành phố Đồng Hới vào ban đêm bằng xe điện, phố chợ đêm.

Hội tụ nhiều điều kiện

Hiện tại, chưa có nghiên cứu chính thức nào về quy mô cũng như đóng góp vào nền kinh tế quốc dân của hoạt động kinh tế ban đêm tại Việt Nam. Trong khi đó, theo đánh giá gần đây của Bộ Công Thương, "Việt Nam hội tụ nhiều điều kiện phát triển kinh tế đêm như có tài nguyên du lịch ưu đãi và ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách quốc tế, chính trị an ninh ổn định, không có nguy cơ khủng bố".

Trước thực tế kinh tế ban đêm kiểu nhỏ lẻ, manh mún hiện nay, các chuyên gia cho rằng, để phát triển kinh tế ban đêm cần có sự đầu tư bài bản, sự chung sức của các nhà đầu tư lớn, có kinh nghiệm làm du lịch để xây dựng các tổ hợp dịch vụ vui chơi giải trí, khu mua sắm, ẩm thực cũng như các show diễn nghệ thuật quy mô, đặc sắc nhằm thu hút và giữ chân du khách.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng cần vận hành các hoạt động vui chơi giải trí về đêm ở một khu vực riêng biệt, có sự quản lý chuyên nghiệp để không ảnh hưởng đến cộng đồng xung quanh cũng như hạn chế tối đa việc gây ra các tệ nạn xã hội. Dù có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế đêm, Bộ Công Thương cũng chỉ rõ, phát triển loại hình này có những tồn tại điển hình như: ô nhiễm tiếng ồn, phát sinh tội phạm, mại dâm, sự lai căng văn hóa, chiếm dụng trái phép không gian công cộng phục vụ kinh doanh,...

"Việt Nam cần có đánh giá sâu sắc hơn về quy mô, độ lớn, tiềm năng phát triển kinh tế ban đêm một cách tổng thể đối với từng địa phương, ngành và lĩnh vực có các tiềm năng lợi thế phát triển", Bộ Công Thương nhấn mạnh.

Ở một khía cạnh khác, vấn đề không phải chỉ nằm ở chính sách phát triển kinh tế ban đêm, mà là ngành du lịch Việt Nam sẽ có những sản phẩm gì đặc sắc để thu hút du khách. Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu sinh tại Đại học Victoria Wellington (New Zealand) nhận định Việt Nam "cần cân nhắc kĩ nhu cầu của khách du lịch, không áp đặt tư duy của nhà quản lý vào hoạt động kinh tế. Thứ hai là cần triển khai thí điểm, có thể tại những thành phố lớn như Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, trước khi triển khai rộng rãi".

Hàn Giang