Không để tái diễn việc "mọc ra" điều kiện kinh doanh mới sau cắt giảm

"Chiến dịch 15 ngày đêm" cắt giảm thủ tục

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương với tinh thần quyết liệt, khẩn trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính.

Đến ngày 29/4, Chính phủ đã ban hành 8 Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đến thời điểm này, Bộ Tư pháp đã thẩm định 3 Nghị quyết quy phạm theo Nghị quyết 206, do Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì soạn thảo, theo đúng yêu cầu, sẽ báo cáo Chính phủ xem xét thông qua vào ngày 5/5.

Đây là nỗ lực rất lớn, có thể nói là một "chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc" xây dựng phương án và tham mưu ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để thực thi cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo yêu cầu của Nghị quyết 18 của Trung ương.

Một số kết quả đạt được của việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục có thể kể đến như Chính phủ bãi bỏ 1.732 ĐKKD không cần thiết và 680 TTHC. Riêng ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm được 60 ngành nghề (đạt tỷ lệ 30,3%); tổng số thời gian giải quyết được cắt giảm là 51.419 ngày (đạt 52,9%), ước tính giúp doanh nghiệp tiết kiệm hơn 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

Tại buổi họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, căn cứ vào tinh thần Nghị quyết 18 của Trung ương là triệt để chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", tư duy cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện thủ tục hành chính hiện nay có sự khác biệt.

Bộ Tư pháp khi thẩm định các Nghị quyết quy phạm đều yêu cầu các bộ, ngành đồng thời với việc cắt giảm, bãi bỏ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và các thủ tục "tiền kiểm", thì phải có giải pháp thay thế để bảo đảm việc cắt giảm, đơn giản hóa khả thi, không phải chỉ trên số liệu.

Cụ thể với 8 nghị quyết đã ban hành và 3 nghị quyết tới đây sẽ được xây dựng theo hướng chuyển tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" và các bộ, ngành sẽ quy định cụ thể các quy chuẩn, tiêu chuẩn về đầu tư kinh doanh dịch vụ. Khi người dân và doanh nghiệp hội đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn đó thì tự quyết định việc đầu tư kinh doanh mà không phải qua thủ tục cấp phép. Khi thực hiện mô hình kinh doanh như vậy, người dân và doanh nghiệp sẽ thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước. Căn cứ vào thông báo đó, cơ quan quản lý nhà nước sẽ "hậu kiểm". 

Bên cạnh đó, theo ông Tịnh, cơ quan nhà nước phải tăng cường chuyển đổi công nghệ thông tin, chuyển đổi số để quản lý. Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ tới đây triển khai xây dựng hệ thống thông tin về kiểm soát thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong lĩnh vực kiểm soát thủ tục hành chính để bảo đảm được yêu cầu đó. Với tinh thần trên, việc "mọc ra" các điều kiện kinh doanh, các thủ tục hành chính làm tăng chi phí cho doanh nghiệp sẽ không tái diễn.

Bước chuyển cấu trúc và động lực mới cho tăng trưởng kinh tế

Phân tích về quy mô đợt cải cách này, TS. Nguyễn Sĩ Dũng, Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhận định đây không chỉ là động thái hành chính thông thường mà là một bước chuyển có tính cấu trúc.

Ông nhấn mạnh: "Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở con số, mà ở cách thức cải cách theo gói, đồng thời trên nhiều lĩnh vực, cho thấy nỗ lực thiết kế lại cách vận hành của hệ thống thay vì chỉ sửa chữa những điểm nghẽn riêng lẻ".

TS Nguyễn Sĩ Dũng bổ sung rằng, khi môi trường chuyển từ "làm đúng cũng khó" sang "làm đúng là đủ", doanh nghiệp sẽ giảm được các chi phí không chính thức và rủi ro pháp lý. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rào cản lớn nhất vẫn là "quán tính thể chế" và tâm lý sợ trách nhiệm của bộ máy thực thi khi chuyển sang mô hình mới.

Còn theo TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính nhận định rằng đây là động lực then chốt cho tăng trưởng, bởi mọi trụ cột từ đầu tư tư nhân đến xuất khẩu đều gắn liền với doanh nghiệp. Bà Thảo chỉ ra điểm khác biệt lớn là thay vì những điều chỉnh mang tính cục bộ, thiếu hệ thống như giai đoạn từ năm 2019 đến nay, đợt này đã thực hiện rà soát tổng thể để thu hẹp "không gian xin - cho".

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cũng nhìn nhận rằng việc đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm tính thống nhất trong thực thi và nâng cao tính ổn định, dự báo của môi trường đầu tư sẽ là yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Ngoài ra, định hướng tiếp tục cắt giảm tối thiểu 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện và loại bỏ các điều kiện không cần thiết cho thấy quyết tâm thu hẹp “không gian xin - cho”, chuyển sang môi trường kinh doanh minh bạch, dễ dự đoán hơn.

Thiết lập cơ chế "gác cổng" 

Dù đánh giá cao đợt cải cách thủ tục hành chính lần này, nhưng các chuyên gia cũng nêu rằng, để các nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, Chính phủ cần xác định chuyển trọng tâm từ "ban hành chính sách" sang quản trị việc thực thi. Hệ thống giám sát theo thời gian thực dựa trên dữ liệu sẽ được xây dựng để theo dõi từng chỉ số: thời gian xử lý, chi phí tuân thủ và mức độ hài lòng của doanh nghiệp.

Để các nghị quyết không chỉ dừng lại trên giấy hay bị thay thế bởi các "giấy phép con" mới, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI nhấn mạnh cần có cơ chế "gác cổng" để chặn những quy định không phù hợp có thể nảy sinh trong tương lai.

Ông lo ngại rằng nếu không quản lý tốt, một văn bản quy định chung chung cũng có thể gây khó cho doanh nghiệp do cách diễn giải của công chức thi hành.

Theo ông Tuấn, cải cách phải được thực hiện liên tục và gắn trực tiếp với trách nhiệm người đứng đầu. Bộ, ngành nào có chương trình chậm trễ cần phải bị giám sát, đánh giá độc lập và thậm chí là xử lý kỷ luật. Bộ Tư pháp đề xuất xây dựng hệ thống thông tin kiểm soát TTHC và đẩy mạnh chuyển đổi số để quản lý dựa trên dữ liệu. Khi đó, trách nhiệm của cơ quan nhà nước là giám sát thực thi, còn doanh nghiệp phải đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật.

Giải pháp quan trọng để ngăn chặn gian dối khi thực hiện cơ chế tự quyết định kinh doanh là áp dụng chế tài nặng: nếu hậu kiểm phát hiện vi phạm, có thể thu hồi chứng chỉ hành nghề và cấm kinh doanh vĩnh viễn ngành nghề đó.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, cải cách không còn là chương trình nội bộ của bộ máy hành chính, mà đã trở thành công cụ để giải phóng nguồn lực và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

Minh Phương