Việt Nam hướng tới dòng vốn FDI chất lượng cao

Đổi mới tư duy để nâng chất lượng dòng vốn

 Tại tọa đàm "Nghị quyết 10: Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao" diễn ra ngày 7/8.

Theo bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), sau gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế, đóng góp lớn vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, những hạn chế về chuyển giao công nghệ, liên kết với doanh nghiệp trong nước và khả năng lan tỏa giá trị gia tăng vẫn chưa được cải thiện tương xứng với quy mô dòng vốn. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và đổi mới sáng tạo trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, mô hình phát triển dựa trên ưu đãi và mở rộng quy mô đầu tư không còn phù hợp.

Theo bà Thu Thủy, Nghị quyết 10 phản ánh sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển.

Điểm đột phá đầu tiên là chuyển từ cách tiếp cận "thu hút đầu tư nước ngoài" sang "phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài". Điều này mở rộng phạm vi chính sách từ FDI sang toàn bộ các dòng vốn quốc tế, bao gồm đầu tư gián tiếp, thị trường vốn, các định chế tài chính và những nguồn lực tài chính toàn cầu khác. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế Việt Nam, thay vì chỉ là nguồn vốn bổ sung từ bên ngoài.

Song song với đó, tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư cũng thay đổi. Nếu trước đây thành công được đo bằng số lượng dự án và quy mô vốn đăng ký, thì nay trọng tâm là chất lượng dòng vốn thông qua mức độ chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển chuỗi cung ứng, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tạo việc làm chất lượng cao và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một thay đổi đáng chú ý khác là cơ chế ưu đãi đầu tư. Nghị quyết 10 định hướng chuyển từ ưu đãi dựa trên ngành nghề hoặc địa bàn sang ưu đãi dựa trên kết quả đầu ra, gắn với những đóng góp thực chất của doanh nghiệp cho nền kinh tế. Theo đó, doanh nghiệp có mức độ chuyển giao công nghệ cao, đào tạo nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo hoặc nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa sẽ được hưởng chính sách ưu đãi tương xứng.

Đặc biệt, Nghị quyết 10 cũng đặt mục tiêu chuyển từ thu hút từng dự án FDI riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư. Trong đó, FDI được kết nối với các dòng vốn quốc tế khác, trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ thống đổi mới sáng tạo nhằm hình thành môi trường đầu tư đồng bộ.

Theo bà Thu Thủy, đây cũng là sự chuyển dịch từ tư duy "quản lý đầu tư" sang "kiến tạo môi trường đầu tư", trong đó Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn chủ động xây dựng nền tảng thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực để thu hút và giữ chân các nhà đầu tư chiến lược.

Ở góc độ chính sách, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, đánh giá Nghị quyết 10 không chỉ kế thừa tinh thần của Nghị quyết 50 trước đây mà còn tạo ra bước phát triển mới về tư duy.

Theo ông, điểm nổi bật của nghị quyết là cách tiếp cận bài bản, hệ thống, sâu sắc và thực tiễn.

Thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn thu hút đầu tư, chính sách hiện bao quát toàn bộ vòng đời của dự án, từ xúc tiến, triển khai, mở rộng sản xuất đến kết nối với doanh nghiệp trong nước. Hệ sinh thái đầu tư vì thế không chỉ bao gồm các ưu đãi tài chính mà còn là chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, môi trường sống, thể chế và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Ông Hiếu cho rằng điểm cốt lõi của Nghị quyết 10 là nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Theo đó, hiệu ứng lan tỏa từ FDI chỉ có thể phát huy nếu doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tiếp nhận công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng và hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia.

Do đó, nghị quyết không chỉ tập trung vào thu hút dòng vốn mà còn đồng thời thúc đẩy phát triển doanh nghiệp trong nước, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện hạ tầng và tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo. Đây là những yếu tố giúp nền kinh tế nâng cao sức chống chịu và duy trì tăng trưởng ngay cả khi dòng vốn quốc tế biến động.

Theo ông Hiếu, nếu được triển khai hiệu quả, Nghị quyết 10 sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển, đồng thời tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh, tự chủ và hội nhập sâu rộng.

Doanh nghiệp FDI kỳ vọng vào môi trường đầu tư ổn định

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, cho rằng định hướng của Nghị quyết 10 phù hợp với xu thế phát triển FDI hiện nay khi trọng tâm không còn nằm ở các ưu đãi ngắn hạn mà là xây dựng môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.

Theo ông, đối với các tập đoàn đa quốc gia, yếu tố quyết định để duy trì và mở rộng đầu tư là niềm tin vào định hướng phát triển dài hạn của Chính phủ, sự nhất quán của chính sách, chất lượng nguồn nhân lực và hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp. Các ưu đãi đầu tư chỉ đóng vai trò bổ trợ, trong khi môi trường kinh doanh thuận lợi mới là nền tảng thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Ông Binu Jacob đánh giá Nghị quyết 10 đã thể hiện cách tiếp cận mới khi hướng tới phát triển hệ sinh thái đầu tư, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghiên cứu. Đây cũng là những yếu tố giúp doanh nghiệp nước ngoài triển khai các chiến lược đầu tư dài hạn và tạo giá trị lan tỏa cho nền kinh tế.

Theo ông, Việt Nam đang có những bước tiến tích cực trong việc nâng cao chất lượng quản trị, hoàn thiện môi trường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, để tiếp tục thu hút các dòng vốn chiến lược, cần duy trì sự ổn định của chính sách, tăng cường năng lực của doanh nghiệp nội địa và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ đủ sức đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư toàn cầu.

Hà Giang